Profiel van de Wierdijk, gemeente Hollands Kroon; een archeologische begeleiding (protocol opgraven) naar de opbouw van de dijk in de polder Waard-Nieuwland

<p>In opdracht van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in 2016 een archeologische begeleiding protocol opgraven uitgevoerd aan de Wierdijk te Hippolytushoef (gemeente Hollands Kroon). De doelstelling van het onderzoek was het documenteren van archeologische informatie in de opbouw van de Wierdijk en het bergen van eventuele sporen, structuren en vondsten die bij de civiele graafwerkzaamheden tevoorschijn zouden komen (behoud ex situ). De archeologische begeleiding is uitgevoerd op 3 en 11 oktober 2016. Vanwege de hoogte van de dijk (de kruin ligt op circa 1,9 m +NAP, de onderzijde van de duiker ligt rond 3,0 m -NAP) is de sleuf in twee fasen ontgraven. Vanwege de veiligheid is het profiel getrapt aangelegd. Het eerste vlak is aangelegd op circa 1,0 m -NAP, op de overgang van de dijk naar de eronder gelegen kwelderafzettingen; het tweede vlak is aangelegd op circa 3,0 m-NAP, in de onder de kwelder gelegen keileemafzettingen. Samengevat is uit het onderzoek naar de Wierdijk gebleken dat vermoedelijk rond 1500 of aan het begin van de 16e eeuw een aarden dijk van ruim een meter hoog en circa zeven meter breed is opgeworpen (in de vorm van los gestorte plaggen) op de niet lang daarvoor droger geworden kwelder. Er zijn aanwijzingen dat, evenals in profielen door de Westfriese Omringdijk is te zien, eerst een laag voorbelasting is geplaatst voordat de aarden dijk werd opgeworpen. Aan het eind van de 16e eeuw, mogelijk kort na de Allerheiligenvloed van 1570, is de dijk versterkt met een wierriem van circa 120 cm dik en circa twee meter breed. Er zijn geen palen gevonden die het wier bijeen hielden. Mogelijk zijn deze (of stenen bekleding) weer verwijderd, zijn de palen vergaan, of is een pakket grond tegen het wier aangelegd in plaats van houten palen. Tussen het plaggenlichaam en het wierlichaam ligt een kleilaag waarvan niet duidelijk is of deze vrij snel over de aarden dijk is opgeworpen (waarbij voor het wier later een vlakke uitgraving in de klei is gemaakt), of dat de kleilaag min of meer tegelijkertijd met het wier is aangelegd. Over de kleilaag en het wierpakket heeft, vermoedelijk in de 18e of 19e eeuw, een nieuwe ophoging met klei plaatsgevonden, waarmee de dijk uiteindelijk circa drie meter hoog (kruin op 1,9 m +NAP) en minimaal dertien meter breed werd. Uit botanisch onderzoek is gebleken dat het wierpakket, zoals gebruikelijk is bij wierdijken, niet bestaat uit zeewier maar uit zeegras; met name groot zeegras (Zostera marina) maar ook in mindere mate klein zeegras (Zostera noltei). Ook andere planten uit zoute milieus komen voor tussen het zeegras: zilte rus, schorrenzoutgras, klein schorrenkruid en snavelruppia. De in het wierpakket aanwezige schelpsoorten en foraminiferen bevestigen het zoute milieu waarin het zeegras is verzameld of ‘geoogst’. Het onderzoek naar de Wierdijk heeft veel inzicht geboden in de dijkopbouw op Wieringen aan het eind van de Middeleeuwen en het begin van de Nieuwe tijd. Dit is het eerste uitgebreide, gravende onderzoek naar de opbouw en ouderdom van deze wierdijk, ter aanvulling op reeds bekende informatie uit historische kaarten en geschreven bronnen. De verkregen informatie is dan ook van grote waarde, zowel voor het begrip van dit provinciaal monument zelf, als voor toekomstig onderzoek naar deze en andere (wier)dijken. Bij toekomstige gravende onderzoeken naar de wierdijk wordt aanbevolen om de werkzaamheden waar mogelijk archeologisch te begeleiden, zodat op meer laatsen een doorsnede van dit provinciaal monument wordt gedocumenteerd. Door de verschillende doorsneden met elkaar te vergelijken, kan in beeld worden gebracht waar overeenkomsten aan te wijzen zijn, en waar verschillen in zitten. Hierdoor zal het verhaal van de dijken op Wieringen steeds gedetailleerder worden: hoe uniform was de opbouw van de dijken en de gebruikte materialen rondom het hele eiland en in verschillende perioden, zijn er sporen van reparaties en onderhoud te zien, misschien te relateren aan bekende natuurrampen? Hoe meer begrip van de geschiedenis van de dijk, hoe beter de dijk als monument kan worden beschermd in de toekomst.</p>