สิทธิที่จะขอให้ศาลพิจารณาคดีอาญาใหม่ภายหลังการพิจารณาคดีลับหลังจำเลย

การพิจารณาคดีอาญาโดยลับหลังจำเลยเป็นข้อยกเว้นของหลักการพิจารณาคดีที่ต้องกระทำต่อหน้าจำเลย ซึ่งเป็นไปตามหลักการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม ในปัจจุบันกฎหมายไทยขาดบทบัญญัติให้สิทธิจำเลยยื่นคำร้องขอต่อศาลเพื่อพิจารณาคดีอาญาใหม่เมื่อถูกพิจารณาและพิพากษาโทษโดยลับหลังจำเลย ส่งผลให้คำพิพากษาที่ลงโทษลับหลังถือเป็นที่สุดและจำเลยไม่มีโอกาสกลับมาต่อสู้คดีในศาลชั้นต้นอีกต่อไป ซึ่งอาจก่อให้เกิดปัญหาความไม่เป็นธรรมเพราะจำเลยไม่ได้ต่อสู้คดีอย่างเต็มที่ และอาจขัดกับหลักการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรมตามที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล ดังนั้น การศึกษาครั้งนี้จึงมุ่งวิเคราะห์ปัญหาดังกล่าวอย่างรอบด้าน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักการเกี่ยวกับหลักการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรมและการพิจารณาคดีลับหลังจำเลย ตลอดจนสิทธิที่จะขอให้ศาลพิจารณาคดีอาญาใหม่ ทั้งในทางทฤษฎีและตามกฎหมายระหว่างประเทศ ศึกษาบทบัญญัติกฎหมายไทยในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาและกฎหมายวิธีพิจารณาพิเศษที่เกี่ยวข้อง เพื่อชี้ให้เห็นช่องว่างของกฎหมายเปรียบเทียบกับมาตรฐานสากล โดยศึกษากฎหมายประเทศฝรั่งเศสและโครเอเชีย และมาตรฐานสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนวิเคราะห์ประเด็นทางกฎหมายที่เกิดจากการที่กฎหมายไทยขาดกลไกดังกล่าว เพื่อเสนอแนะแนวทางแก้ไขที่เหมาะสมต่อไป การศึกษาครั้งนี้ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร โดยรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากกฎหมาย คำพิพากษา เอกสารทางวิชาการทั้งภาษาไทยและต่างประเทศ รวมถึงตราสารระหว่างประเทศด้านสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่ากฎหมายไทยยังขาดกลไกเฉพาะที่รับรองสิทธิของจำเลยในการขอให้ศาลพิจารณาคดีใหม่กรณีถูกพิพากษาลับหลังจำเลยอย่างชัดเจน แม้ว่ากฎหมายจะเปิดช่องให้จำเลยอุทธรณ์ ฎีกา หรือรื้อฟื้นคดีอาญาได้ในบางกรณี แต่มาตรการเหล่านี้ยังไม่เพียงพอที่จะคุ้มครองสิทธิของจำเลยที่ไม่ได้เข้าร่วมการพิจารณาคดีตั้งแต่แรกเริ่ม ผลการศึกษาเชิงเปรียบเทียบชี้ให้เห็นว่าประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายซีวิลลอว์ เช่น ฝรั่งเศสและโครเอเชียมีกลไกทางกฎหมายที่ชัดเจนในการเปิดโอกาสให้จำเลยซึ่งถูกพิพากษาโดยลับหลังสามารถยื่นคำร้องขอให้ศาลพิจารณาคดีใหม่ได้ในศาลชั้นต้น เพื่อให้จำเลยมีโอกาสต่อสู้คดีทั้งในข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายอย่างเต็มที่ กลไกดังกล่าวสอดคล้องกับหลักการตามกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) และอนุสัญญายุโรปว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (ECHR) ที่เน้นการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม จากข้อค้นพบดังกล่าว งานวิจัยนี้ได้เสนอให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาและกฎหมายวิธีพิเศษที่เกี่ยวข้อง เพื่อรองรับสิทธิของจำเลยในการร้องขอให้พิจารณาคดีใหม่หลังจากถูกพิพากษาลับหลังจำเลย โดยเฉพาะในกรณีที่จำเลยมีเหตุอันสมควรที่ไม่สามารถมาศาลได้ นอกจากนี้ควรกำหนดนิยามของ “การพิจารณาคดีใหม่” ให้ชัดเจน และวางหลักเกณฑ์ในการพิจารณาว่าจำเลย “จงใจหลบหนี” หรือไม่ไว้อย่างชัดแจ้ง เพื่อป้องกันความคลุมเครือในการใช้ดุลพินิจของศาล อันจะช่วยให้กระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทยมีความเป็นธรรมและสอดคล้องกับมาตรฐานสากลยิ่งขึ้น