สิทธิโดยธรรมในการรับมรดกในระบบกฎหมายไทย: ศึกษาเชิงประวัติศาสตร์

การที่ผู้ตายไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ทรัพย์สินของเขาจะตกทอดสู่ทายาทโดยธรรมตามที่กฎหมายกำหนด โดยเฉพาะในเรื่องของการแบ่งทรัพย์ระหว่างทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ที่เป็นบทบัญญัติในการกำหนดลำดับทายาทที่มีสิทธิได้รับมรดกของผู้ตาย โดยบทบัญญัติดังกล่าวเป็นการค้นหาเจตนาทั่ว ๆ ไป ของผู้ตายเพื่อจัดลำดับทายาทที่ควรจะได้รับทรัพย์มรดกของตน เมื่อสิทธิโดยธรรมในการรับมรดกถูกกำหนดโดยกฎหมายการที่ได้ทราบถึงเจตนารมณ์ของผู้ร่างและประวัติศาสตร์ในการร่างกฎหมายในเรื่องดังกล่าวก็ถือว่าเป็นประโยชน์ต่อบุคคลทั่ว ๆ ไป ที่ไม่ทราบในเรื่องการตกทอดมรดกโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม การแบ่งทรัพย์มรดกระหว่างทายาทของผู้ตายยังมีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนหากไม่ได้ศึกษาอย่างจริงจังก็อาจมีความสับสนในเรื่องทายาทโดยธรรม โดยเฉพาะการรับมรดกแทนที่ แม้ว่าผู้สืบสันดานของผู้ซึ่งจะเป็นทายาทที่ตายก่อนเจ้ามรดกจะมีสิทธิได้รับมรดก แต่ในความเป็นจริงการเรียกร้องสิทธิดังกล่าวอาจจะไม่เกิดขึ้นจริง เนื่องด้วยในบางครั้งผู้ที่มีสิทธิรับมรดกแทนที่อาจยังเป็นผู้เยาว์ที่ไม่ทราบถึงกระบวนการทางกฎหมาย และอาจถูกญาติพี่น้องที่มีลำดับศักดิ์ที่สูงกว่าเอาเปรียบด้วยเหตุนี้ สิทธิโดยธรรมในการรับมรดกจึงควรได้รับการพิจารณาในมุมมองของปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบันโดยอาศัยการค้นคว้าในเชิงประวัติศาสตร์ถึงเจตนารมณ์ของผู้ร่างเพื่อมาเทียบเคียงกับสภาพสังคมในปัจจุบันว่าในเรื่องจารีตประเพณีหรือวัฒนธรรมมีความเปลี่ยนแปลงไปมากน้อยเพียงใด หรือแม้กระทั่งข้อจำกัดในอดีตที่ทำให้ไม่สามารถจะร่างบทบัญญัติในบางเรื่องได้ หากนำเรื่องราวและเหตุการณ์ในอดีตมาอธิบายสาเหตุของปัญหาที่เกิดขึ้นก็อาจจะสามารถปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติในเรื่องสิทธิโดยธรรมในการรับมรดกให้เกิดประโยชน์และเกิดความยุติธรรมแก่ทายาทของผู้ตายทั้งแง่ของในทางทฤษฎีและในทางปฏิบัติ เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายถูกต้องตามเจตนารมณ์ของผู้ร่างอย่างแท้จริง