การศึกษาทุนทางสังคมที่สนับสนุนครอบครัวในการดูแลผู้ป่วยจิตเภทในการอยู่ร่วมกับชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทุนทางสังคมและแนวทางที่พัฒนาทุนทางสังคมที่สนับสนุนครอบครัวในการดูแลผู้ป่วยจิตเภทในการอยู่ร่วมกับชุมชน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้มีส่วนร่วมในการวิจัย คือ ผู้ดูแลผู้ป่วยจิตเภทที่อาศัยอยู่ในชุมชนแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร และมีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยจิตเภทมาแล้วไม่น้อยกว่า 6 เดือน จำนวน 5 ครอบครัว ครอบครัวละ 2 คน ประกอบด้วยผู้ดูแลหลักจำนวน 5 กรณี และผู้ดูแลรองจำนวน 5 กรณี รวมเป็นจำนวน 10 กรณี ผลการศึกษาพบว่า 1) ผู้ดูแลหลักและผู้ดูแลรองส่วนใหญ่ได้รับการสนับสนุนด้านอารมณ์และจิตใจจากทุนทางสังคมภายในครัวเรือน ทุนทางสังคมภายในชุมชน และทุนทางสังคมภายนอกชุมชน ซึ่งการได้รับการสนับสนุนด้านอารมณ์และจิตใจนั้นมีส่วนทำให้ผู้ดูแลหลักและผู้ดูแลรองมีพลังใจที่พร้อมจะดูแลผู้ป่วย 2) ผู้ดูแลหลักและผู้ดูแลรองทุกกรณีได้รับการสนับสนุนด้านการยอมรับและการเห็นคุณค่าในตนเองจากทุนทางสังคมในครัวเรือน และทุนทางสังคมภายนอกชุมชน ซึ่งการเห็นคุณค่าในตนเองของผู้ดูแลเกิดจากการที่คนในครอบครัวยอมรับวิธีการดูแลผู้ป่วย มีการสนับสนุนให้มีการแบ่งหน้าที่ในการดูแลผู้ป่วย การได้รับความรู้จากเจ้าหน้าที่สถานพยาบาลเกี่ยวกับกระบวนการการรักษา ผู้ดูแลหลักและผู้ดูแลรองส่วนน้อยที่ไม่ได้รับการสนับสนุนดังกล่าวจากทุนทางสังคมภายในชุมชน เนื่องจากปัจจัยส่วนบุคคลของผู้ดูแล ทำให้การดูแลผู้ป่วยแตกต่างไปตามบริบทครอบครัวของตนเอง 3) ผู้ดูแลหลักและผู้ดูแลรองทุกกรณีได้รับการสนับสนุนด้านทรัพยากรทางสังคมจากทุนทางสังคมในครัวเรือน ทุนทางสังคมภายในชุมชน และทุนทางสังคมภายนอกชุมชน ไม่ว่าจะเป็นการสนับสนุนเงิน อาหาร หรือสิ่งของจำเป็นในการดำรงชีวิต 4) ผู้ดูแลหลักและผู้ดูแลรองส่วนใหญ่ได้รับการสนับสนุนด้านข้อมูลข่าวสารจากทุนทางสังคมในครัวเรือน ทุนทางสังคมภายในชุมชน และทุนทางสังคมภายนอกชุมชน โดยผู้ดูแลได้รับการสนับสนุนด้านข้อมูลข่าวสารจากทุนทางสังคมในครัวเรือนน้อยกว่าทุนทางสังคมอื่น อันเนื่องมาจากผู้ดูแลบางกรณีเป็นผู้สูงอายุ บางกรณีได้รับข้อมูลข่าวสารในการดูแลผู้ป่วยด้วยตนเองจากอินเทอร์เน็ต โทรทัศน์ ซึ่งผู้ดูแลหลักและผู้ดูแลรองได้เสนอแนวทางในการพัฒนาทุนทางสังคมที่สำคัญ ไว้ดังนี้ 1) การพัฒนาทุนทางสังคมภายในครัวเรือน: สมาชิกในครอบครัวควรมีการสื่อสารและรับฟังปัญหากัน มีการทำกิจกรรมยามว่างร่วมกัน 2) การพัฒนาทุนทางสังคมภายในชุมชน: สมาชิกชมรมเพื่อนช่วยเพื่อนควรจัดกิจกรรมให้ผู้ป่วยทำร่วมกัน และสถาบันศาสนาควรมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูผู้ป่วยจิตเภท 3) การพัฒนาทุนทางสังคมภายนอกชุมชน : สถานพยาบาลควรมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมให้ความรู้เกี่ยวกับโรคทางจิตเวชในชุมชน องค์กรเอกชนควรช่วยสนับสนุนสิ่งของที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต หน่วยงานรัฐควรสนับสนุนเงินให้กับผู้ดูแลผู้ป่วย และเพิ่มเบี้ยยังชีพคนพิการรายเดือน