การประเมินความคุ้มค่าเพื่อการพัฒนาองค์การมหาชน: กรณีศึกษาสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน)

การศึกษาวิจัยเรื่องการประเมินความคุ้มค่าเพื่อการพัฒนาองค์การมหาชน กรณีศึกษาสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) มีวัตถุประสงค์หลัก 3 ประการ คือ 1) เพื่อประเมินความคุ้มค่าสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) 2) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการประเมินความคุ้มค่าของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) และ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางในการดำเนินงานเพื่อการพัฒนาสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) ให้เกิดความคุ้มค่าสูงสุด ซึ่งการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ใช้กระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผ่านการทบทวนวรรณกรรม การศึกษาเอกสาร และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) แบบกึ่งโครงสร้าง (Semi-Structured Interview) ในลักษณะของคำถามแบบปลายเปิด โดยแบ่งกลุ่มตัวอย่างออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ 1) กลุ่มผู้บริหารระดับสูงของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) 2) กลุ่มเจ้าหน้าที่และผู้ปฏิบัติงานของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) และ 3) กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอกและหน่วยงานภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชน รวมจำนวนทั้งสิ้น 15 คนจากผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยภายในและภายนอกที่เกี่ยวข้องกับความเป็นองค์การมหาชนมีความสำคัญอย่างเท่าเทียมกัน และไม่สามารถแยกออกจากกันได้โดยสิ้นเชิง ซึ่งทั้ง 2 ปัจจัยล้วนส่งผลต่อการประเมินความคุ้มค่าขององค์การมหาชน กล่าวคือ ปัจจัยภายในที่เป็นเรื่องของกระบวนการดำเนินงานภายในองค์กร ประกอบด้วย โครงสร้างองค์กร การบริหารทรัพยากรบุคคล งบประมาณ การติดตามประเมินผลและการกำกับดูแลกิจการ รวมถึงกฎ ระเบียบ ข้อบังคับ ตลอดจนอุปกรณ์เครื่องมือด้านเทคโนโลยีดิจิทัล ถือเป็นสารตั้งต้นในการขับเคลื่อนภารกิจด้านการส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ อันจะนำไปสู่ความคุ้มค่าของการดำเนินงานทั้งในมิติประสิทธิภาพ ประสิทธิผล นอกจากนี้ ปัจจัยภายนอก ได้แก่ สภาพเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ความต่อเนื่องของนโยบายรัฐบาล รวมทั้งความคิดเห็นของกลุ่มเป้าหมายผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอก มีบทบาทสำคัญที่องค์กรไม่สามารถควบคุมได้และส่งผลกระทบโดยตรงทั้งในเชิงบวกและเชิงลบต่อความสำเร็จและความล้มเหลวในการปฏิบัติงาน การประเมินความคุ้มค่า รวมถึงการดำรงอยู่ของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) ทั้งนี้ จากการประเมินความคุ้มค่าเพื่อการพัฒนาองค์การมหาชนตามโมเดล CPER พบว่า การดำเนินงานของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) มีความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์การจัดตั้ง (Coherence) ครบถ้วนตามเจตนารมณ์การจัดตั้งองค์การมหาชน มีการจัดทำแผนงานโครงการรองรับเป้าหมายการพัฒนาประเทศตามยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561 -2580 แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566 – 2570 ผลการปฏิบัติงาน (Performance) ของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) เกิดผลสัมฤทธิ์สร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ รวมถึงการบริหารจัดการแผนงานและการเบิกจ่ายงบประมาณอย่างมีประสิทธิภาพ องค์กรมีความสำคัญและมีความจำเป็นในระบบนิเวศ (Ecosystem) ด้านการพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของประเทศ แม้ว่าการทำงานอาจจะมีความทับซ้อนกับหน่วยงานอื่นอยู่บ้างแต่สามารถสร้างความแตกต่างและความโดดเด่นจากเนื้อหาที่สอดแทรกความคิดสร้างสรรค์ ส่วนในด้านความสามารถการปรับตัวเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงในอนาคต (Resilience & Agility) วิสัยทัศน์ของผู้นำมีการตระหนักถึงความสำคัญเกี่ยวกับภัยคุกคามหรือการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคตที่จะกระทบกับการพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ มีการกำหนดทิศทางองค์กรโดยการวิเคราะห์แนวทางการดำเนินงานด้วย Creative Industries Foresight เพื่อถ่ายทอดไปสู่ระดับแผนปฏิบัติการของสำนักงานฯอย่างไรก็ตาม การประเมินความคุ้มค่าของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) ยังพบปัญหาและอุปสรรคในเชิงกระบวนการดำเนินงาน คือ มีความซ้ำซ้อนกับการประเมินผลรายปีของสำนักงานฯ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ รวมถึงรูปแบบการประเมินความคุ้มค่าจำเป็นต้องมีระบบการประเมินกลางและหน่วยงานกลางเป็นผู้ประเมินมากกว่าให้องค์การมหาชนประเมินตนเอง และต้องมีความเที่ยงตรงของข้อมูลและเครื่องมือที่เหมาะสมกับองค์การมหาชนแต่ละประเภท เนื่องจากองค์การมหาชนแต่ละแห่งมีภารกิจที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องเศรษฐกิจสร้างสรรค์มีทั้งสิ่งที่จับต้องได้และจับต้องไม่ได้ ดังนั้น จึงมีข้อเสนอแนะเพื่อให้สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) ใช้เป็นแนวทางในการดำเนินงานเพื่อพัฒนาองค์กรให้เกิดความคุ้มค่าสูงสุด ได้แก่ 1) การแสดงให้เห็นถึงบทบาทในระบบนิเวศของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ต่อการพัฒนาประเทศไทย โดยการเชื่อมโยงระหว่างความคิดสร้างสรรค์ ทรัพย์สินทางปัญญาองค์ความรู้ เทคโนโลยีและนวัตกรรม เพื่อสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจและการพัฒนารายได้และคุณภาพชีวิตของประชาชน 2) การกำหนดเป้าหมายการมีอยู่ขององค์ในระบบนิเวศ ควรสะท้อนถึงความสำเร็จที่ประเทศไทยจะได้รับ เช่น สัดส่วนมูลค่าอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ต่อผลิตภัณพ์มวลรวมในประเทศเพิ่มขึ้น เมืองและชุมชนสร้างสรรค์เชิงวัฒนธรรมที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลเพิ่มขึ้น 3) ควรมุ่งเน้นการบริหารจัดการและการพัฒนาศักยภาพของบุคลากรในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ให้มีขีดความสามารถในการแข่งขันและการสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่สินค้าและบริการ โดยใช้องค์ความรู้ เทคนิค หรือเครื่องมือทางเศรษฐกิจสร้างสรรค์ และ 4) การกำหนดตัวชี้วัดในการประเมินความคุ้มค่าควรเป็นไปโดยสอดคล้องกับงบประมาณที่ได้รับการจัดสรร