ATEROSKLEROZ RIVOJLANISHIDA LIPID ALMASHINUVI BUZILISHLARINING O'RNI VA MEXANIZMLARI

Ateroskleroz va yurak-qon tomir kasalliklari global o'lim ko'rsatkichlarining asosiy sababchisi bo'lib qolmoqda. Ushbu patologik jarayonning fundamental asosida lipid almashinuvi buzilishlari — dislipidemiya yotadi. Mazkur maqolada dislipidemiya turlarining aterogenlik salohiyati, endotelial disfunksiya mexanizmlari, past zichlikdagi lipoproteinlarning (PZL) oksidlanishi va surunkali yallig'lanish kaskadining aterosklerotik blyashka shakllanishidagi roli batafsil ko'rib chiqilgan. Qon plazmasida PZL va triglitseridlarning ortishi hamda yuqori zichlikdagi lipoproteinlarning (YZL) kamayishi subendotelial bo'shliqda lipidlar infiltratsiyasi va oksidlovchi stressga olib kelishi ko'rsatib o'tilgan. Shuningdek, makrofaglar tomonidan oksidlangan PZL ning scavenger retseptorlari orqali yutilishi natijasida ko'pik hujayralarning shakllanishi, yallig'lanish mediatorlari sintezining faollashuvi va natijada beqaror aterosklerotik blyashkalarning yuzaga kelishi bosqichma-bosqich tahlil qilingan. Xulosa o'rnida, o'tkir qon-tomir asoratlarini (miokard infarkti, insult) kamaytirish maqsadida lipid profilini muntazam nazorat qilish, sog'lom turmush tarzi va zamonaviy gipolipidemik terapiyani (statinlar, ezetimib, PCSK9 ingibitorlari) kompleks qo'llashning klinik ahamiyati yoritib berilgan.