กระบวนการกำหนดนโยบายพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียมในประเทศไทย ตั้งแต่ พ.ศ. 2562 ถึง พ.ศ. 2566

การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษากระแสปัญหาที่ส่งผลต่อกระบวนการกำหนดนโยบายพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม ตั้งแต่ พ.ศ. 2562 - พ.ศ. 2566 2) เพื่อศึกษากระแสการเมืองที่ส่งผลต่อกระบวนการกำหนดนโยบายพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม ตั้งแต่ พ.ศ. 2562 - พ.ศ. 2566 3) เพื่อศึกษาวิเคราะห์พัฒนาการของนโยบายและบทบาทของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในกระบวนการกำหนดนโยบายพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม ตั้งแต่ พ.ศ. 2562 - พ.ศ. 2566 โดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาและวิจัยเอกสาร ใช้ข้อมูลปฐมภูมิ จากแหล่งข้อมูลที่สำคัญ ได้แก่ ร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ฉบับที่ .... (พ.ศ. .....) และรายงานการประชุมคณะกรรมาธิการวิสามัญ เว็บไชต์ของรัฐสภา คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ รวมถึงงานวิจัยที่เกี่ยวกับพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม พร้อมทั้งบทสัมภาษณ์ เสวนาวิชาการ รวมทั้งแถลงการณ์สนับสนุนของภาคประชาชนตลอดถึงการคัดค้านของนักกิจกรรมเคลื่อนไหวทางสังคม เครือข่ายนักวิชาการ หน่วยงานภาครัฐทั้งที่ปรากฏเป็นเอกสารและสื่อออนไลน์ ผลการศึกษา พบว่า นโยบายพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียมมีปัจจัยสำคัญมาจากการเรียกร้องของภาคประชาสังคม และนำมาสู่ภาคการเมือง ซึ่งภาคประชาชนและภาคการเมืองยังมีส่วนสร้างความตระหนักว่าปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาด้านสิทธิมนุษยชนของกลุ่มความหลากหลายทางเพศ ซึ่งจำเป็นต้องมีการแก้ไข ลักษณะดังกล่าวจึงสร้างความชอบธรรมแก่การเข้าสู่วาระนโยบายของโครงการนี้ และอาจกล่าวต่อไปด้วยว่า เมื่อโครงการนี้เกิดขึ้นก็ย่อมส่งผลย้อนกลับมาสู่การสร้างฐานเสียงทางการเมืองและการสร้างภาพประทับจำของฝ่ายการเมืองนั้น ๆ ไว้ โครงการดังกล่าวก็จึงเกิดขึ้นโดยมีการหวังผลทางการเมืองอยู่ด้วย หรือกล่าวโดยสรุปได้ว่าโครงการนี้เป็นโครงการที่แทบทุกองค์ประกอบมีการเมืองเป็นทั้งปัจจัยและบทบาทที่ขับเคลื่อนให้เกิดขึ้น ควบคู่ไปกับปัจจัยอื่น ๆ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องที่ประสานกันอย่างเชื่อมโยงถึงกันอย่างแนบแน่น