อำนาจรัฐและกลไกการตรวจสอบ: ศึกษากรณีการควบคุมโรคระบาด

หลักสากลยอมรับให้รัฐใช้อำนาจในการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินได้เมื่อรัฐตกอยู่ในวิกฤตและมีความจำเป็นเร่งด่วนที่ต้องรักษาเสถียรภาพของรัฐ การใช้อำนาจรัฐในสถานการณ์ฉุกเฉินเพื่อทำสภาวะยกเว้นเป็นสิ่งที่ชอบด้วยกฎหมายนั้นจะต้องอยู่ในการควบคุมและตรวจสอบได้ อย่างไรก็ตามการป้องกันโรคระบาดครั้งใหญ่ภายใต้การประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินที่ผ่านมานั้นไม่มีกระบวนการควบคุมตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐอย่างโปร่งใส เพราะการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินโดยปราศจากการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐเท่ากับเป็นการยินยอมให้มีการใช้อำนาจตามอำเภอใจ และอาจทำให้เกิดการละเมิดหลักสิทธิมนุษยชนของประชาชนได้ จากการศึกษาพบว่าการประกาศใช้สถานการณ์ฉุกเฉินในสถานการณ์โรคระบาด นั้นมีโอกาสที่มาตรการของรัฐและเจ้าหน้าที่รัฐจะไปละเมิดสิทธิเสรีภาพและสร้างความไม่ยุติธรรมให้เกิดขึ้นได้ จึงต้องจำเป็นและต้องมีการควบคุมตรวจสอบ เพื่อให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน โดยกำหนดให้มีการแบ่งระดับการบังคับใช้กฎหมายตามความรุนแรงของเหตุการณ์ โดยมีการตรวจสอบก่อน การตรวจสอบระหว่างและการตรวจสอบหลังการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ และมีการรับฟังความเห็นของประชาชนตามหลักประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วมนั้นเพื่อให้เกิดความคุ้มครองประชาชนในห้วงเวลาที่มีการบังคับใช้กฎหมายพิเศษ ถือเป็นการเปิดโอกาสให้ประชาชนได้เข้ามารับรู้ และ มีส่วนร่วมในทางการเมืองเพื่อที่จะปรับตัวและสนับสนุนการแก้ไขปัญหาในสถานการณ์ฉุกเฉิน