การจัดตั้งองค์กรกำกับดูแลกิจการทางรางในประเทศไทย

การคมนาคมทางรางเป็นกิจกรรมที่มีความสำคัญอย่างหนึ่ง เพราะนอกจากจะเป็นการตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนแล้ว ยังเป็นเครื่องมือหนึ่งที่ทำให้เกิดความเจริญทางสังคมและเศรษฐกิจ การคมนาคมทางรางจึงได้ขยายตัวอย่างต่อเนื่องเรื่อยมา อย่างไรก็ดี จากการศึกษาพบว่า ในปัจจุบันการกำกับดูแลกิจการทางรางยังไม่มีความเป็นระบบ กล่าวคือ หน่วยงานในระดับปฏิบัติการต่างองค์กรกันเป็นทั้งผู้ประกอบการและกำกับดูแลกิจการ ส่งผลให้การกำกับดูแลไม่เป็นเอกภาพ ขาดมาตรฐานการในการควบคุมคุณภาพ และไม่สามารถดำเนินนโยบายบูรณาการกันได้ เช่น การดำเนินนโยบายด้านราคาหรือจัดทำตั๋วรถโดยสารร่วม แม้ต่อมาจะมีความพยายามในการแก้ปัญหาการกำกับดูแลกิจการทางรางให้มีความเป็นระบบมากขึ้น โดยจัดให้มีร่างพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. .... ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างการพิจารณาจากรัฐสภา อย่างไรก็ดี ร่างพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. .... มีสาระสำคัญในการให้อำนาจคณะกรรมการนโยบายการขนส่งทางรางทำหน้าที่เป็นองค์กรกำกับดูแลกิจการทางราง และมีกรมการขนส่งทางรางเป็นหน่วยธุรการ โดยคณะกรรมการนโยบายการขนส่งทางราง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม และอธิบดีกรมการขนส่งทางรางต่างมีอำนาจหน้าที่ในการกำกับดูแล ในขณะเดียวกันองค์กรเจ้าหน้าที่ของฝ่ายปกครองทั้งสามยังมีอำนาจหน้าที่ในการจัดทำนโยบายการขนส่งทางรางอีกด้วย ดังนั้น การกำกับดูแลกิจการทางรางตามร่างพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. .... จึงไม่ได้เป็นการแบ่งแยกภารกิจด้านนโยบายและด้านกำกับดูแลอย่างที่ควรจะเป็น และทำให้การกำกับดูแลกิจการทางรางยังคงไม่เป็นเอกภาพ ส่วนหน่วยธุรการที่มีรูปแบบเป็นส่วนราชการนั้น ผู้เขียนได้ตั้งข้อสังเกตว่า หน่วยงานธุรการดังกล่าวอาจเป็นอุปสรรคในการปฏิบัติหน้าที่ขององค์กรกำกับดูแลกิจการทางราง เพราะลักษณะของการตกอยู่ภายใต้อำนาจบังคับบัญชาอาจทำให้การปฏิบัติหน้าที่อยู่ภายใต้ของอิทธิพลของกระทรวงคมนาคมผู้เขียนจึงมีข้อเสนอแนะว่า ร่างพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. .... ควรมีสาระสำคัญของการกำกับดูแลให้ครบถ้วนตามหลักการกำกับดูแลกิจการสาธารณะ และควรมีการทบทวนรูปแบบของหน่วยธุรการขององค์กรกำกับดูแล ไม่ให้เป็นหน่วยงานที่อยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม โดยจัดตั้งให้เป็นหน่วยงานของรัฐที่เป็นอิสระ อันจะทำให้การปฏิบัติงานมีประสิทธิภาพ ทั้งเห็นควรให้มีการแบ่งแยกภารกิจของหน่วยงานระดับนโยบายกำกับดูแล และปฏิบัติการ ให้เกิดความชัดเจน