ทุนทางสังคมกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชนเผ่าปกาเกอะญอ: กรณีศึกษา ชุมชนบ้านอูมฮวม อำเภอสามเงา จังหวัดตาก

การศึกษาเรื่องทุนทางสังคมกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชนเผ่าปกาเกอะญอ กรณีศึกษา ชุมชนบ้านอูมฮวม อำเภอสามเงา จังหวัดตาก มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา 1) เพื่อศึกษาลักษณะทุนทางสังคมของชุมชนบ้านอูมฮวม อำเภอสามเงา จังหวัดตาก และ 2) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของทุนทางสังคมกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชุมชนบ้านอูมฮวม อำเภอสามเงา จังหวัดตาก การศึกษานี้เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 6 คน โดยใช้วิธีการเทคนิคสามเส้า (Triangulation Technique) เพื่อตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) จากการศึกษาพบว่า 1) ลักษณะทุนทางสังคมของชุมชนบ้านอูมฮวม อำเภอสามเงา จังหวัดตาก สามารถจำแนกได้เป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ (1) ผู้นำ เป็นผู้ที่มีวิสัยทัศน์ มีความรู้ความสามารถ มุ่งมั่น มีความคิดริเริ่ม เสียสละ ได้รับการยอมรับนับถือจากผู้คนในชุมชน (2) เครือญาติ มีระบบอาวุโสที่เป็นแกนกลางยึดเหนี่ยวชาวบ้าน มีการติดต่อสื่อสารข้อมูลที่ดี มีการถ่ายทอดความรู้และภูมิปัญญา และมีความรักและความสามัคคี (3) ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ ได้แก่ ประเพณีเลี้ยงผีน้ำ งานทำบุญขวัญข้าว งานกฐิน และบวชป่า และ (4) การจัดการร่วมกัน มีการบริหารจัดการข้อมูลของชุมชน การส่งเสริมการมีส่วนร่วม การตั้งกฎ กติกาในการประกอบอาชีพ มีการถ่ายทอดความรู้ และมีการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพ2) ความสัมพันธ์ของทุนทางสังคมกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชุมชนบ้านอูมฮวม อำเภอสามเงา จังหวัดตาก (1) ผู้นำชุมชน เป็นผู้ที่มีวิสัยทัศน์ มีความรู้ความสามารถ มุ่งมั่น มีความคิดริเริ่ม เสียสละ และได้รับการยอมรับนับถือจากผู้คนในชุมชน จึงสามารถผลักดันให้ชุมชนเกิดความร่วมแรงร่วมใจกันในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้อย่างเข้มแข็ง (2) ระบบเครือญาติ มีส่วนช่วยให้การดำเนินการด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ประสบความสำเร็จ เนื่องจากชุมชนมีระบบอาวุโสที่เป็นแกนกลางยึดเหนี่ยวชาวบ้านทำให้เกิดความเกรงใจ มีการถ่ายทอดภูมิปัญญาที่ช่วยให้สมาชิกในชุมชนอยู่ร่วมกันได้ ช่วยให้การสื่อสารรวดเร็วและทั่วถึง ทำให้เกิดความสามัคคี ร่วมมือ ร่วมใจกันของคนในชุมชน ให้การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชุมชนประสบความสำเร็จ (3) ความเชื่อ ประเพณี และวัฒนธรรม ได้แก่ ประเพณีการไหว้ผีน้ำ เพื่อเป็นการอนุรักษ์พื้นที่ป่าต้นน้ำและตาน้ำไว้ ไม่ให้ชาวบ้านเข้าไปรุกล้ำพื้นที่ดังกล่าว จึงช่วยรักษาความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่ป่า เป็นแหล่งอาหารสำหรับพืชและสัตว์ต่อไป และการบวชป่า เป็นพิธีกรรมที่ใช้เศษจีวรพันรอบต้นไม้ใหญ่ เพื่อเป็นสัญลักษณ์ว่าห้ามตัดต้นไม้ (4) การจัดการร่วมกัน โดยชุมชนอาศัยการมีส่วนร่วมในการปฏิบัติภารกิจจนสำเร็จลุล่วง มีการตั้งกฎ กติกาในการประกอบอาชีพที่เกี่ยวกับการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เช่น การตั้งกฎในการใช้ที่ดิน การเก็บน้ำผึ้งป่า การสร้างแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์จากไม้ป่า นอกจากนี้ชุมชนยังมีการถ่ายทอดความรู้ และการส่งเสริมการปลูกกาแฟเพื่อลดการทำลายพื้นที่ป่าและการปลูกพืชผิดกฎหมาย