Archeologische begeleiding en opgraving aan de Achterhaven en Voorhaven te Edam, gemeente Volendam-Edam (NH)

<p>De aanleiding voor het hier beschreven archeologische begeleiding (AB) en archeologische opgraving (DO) zijn de toekomstige bouwplannen ter plaatse van de locatie Voorhaven-Achterhaven te Edam. Het plangebied is gelegen binnen het beschermde stadsgezicht van Edam. Een deel van het plangebied betreft een archeologisch monument van hoge waarde (monumentnummer 14649). De bestaande bebouwing zal worden gesloopt, waarna er woningen zullen worden gebouwd. De grondwerkzaamheden die daarbij plaatsvinden kunnen leiden tot verstoring van aanwezige archeologische waarden. Planaanpassing om dit te voorkomen is niet mogelijk, zodat uitsluitend door middel van opgravingen deze waarden kunnen worden veiliggesteld.</p><p>Bodemplan heeft MUG Ingenieursbureau b.v., afdeling Archeologie, de opdracht gegeven het archeologisch onderzoek uit te voeren. Het archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden maart 2013. Het onderzoek is uitgevoerd conform het Programma van Eisen (Alders 2011) en de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA 3.2). Het onderzoeksgebied is gelegen binnen het beschermde stadsgezicht van Edam. </p><p>Aan de Achterhaven is veel vondstmateriaal is aangetroffen. De bodem bestaat hier uit ophogingslagen met daarin resten bouwpuin en aardewerk. De bovenste meter is zodanig vergraven dat hier geen fasering in te herkennen is. Het onderzochte terrein wordt gedomineerd door de funderingsresten van de <br>Rooms-Katholieke schuilkerk. Van deze funderingen zijn de houten heipalen nog aanwezig. Aan de westkant zijn de funderingsresten van twee gebouwen aangetroffen. Gebouw 1 staat aan de westrand van het onderzoeksgebied. Gebouw 2 ligt hier op enige afstand van. Tussen gebouw 2 en de schuilkerk ligt een uitbraaksleuf die in zuidelijke richting overgaat in een plaggenbaan. Het is niet duidelijk of het hier om een grondverbetering gaat of om een muur van plaggen. Het vondstmateriaal dat bij deze plaggenbaan is gevonden dateert uit de late middeleeuwen. Het is derhalve goed mogelijk dat het hier om een voorloper van de steenbouw gaat. Verspreid over het opgravingsterrein aan de Achterhaven liggen circa 10 water- of beerputten. Een aantal is na als waterput dienst gedaan te hebben als beerput gebruikt. De met beer gevulde putten (sporen 59 en 72) liggen aan de westkant van de voormalige kerk. Mogelijk hoorden deze putten bij de pastorie. Ze bevatten aardewerk resten van een Chinese theepot en Kiangxi porselein. Dit lijkt te wijzen op enige welstand, hetgeen men bij een pastorie mag verwachten.</p><p>De resultaten van de opgraving aan de Voorhaven geven een ander beeld. De bodem bestaat hier uit opgebrachte lagen plaggen. Binnen deze plaggenlagen is vrijwel geen vondstmateriaal aanwezig. Er zijn enkele scherven aardewerk uit de 12e-13e eeuw aangetroffen. Aan de Voorhaven zou een dijk moeten liggen. Deze is in de opgravingsput niet aangetroffen. De ophoging met plaggen heeft als doel om het buitendijkse gebied geschikt te maken voor bewoning. In dit deel van de opgraving ontbreken water- en /of beerputten. Aan de Voorhaven zijn funderingsresten van drie gebouwen aangetroffen (gebouwen 4 t/m 6). Het gaat om bakstenen funderingen. Gebouwen 3 en 4 hadden een gemeenschappelijke fundering. Op een oude fundering liggen de resten van twee funderingen die strak tegen elkaar aan liggen. De oudste fundering is opgebouwd uit bakstenen die in de periode late middeleeuwen-17e eeuw in gebruik waren. De stenen van de tweede fase van de fundering dateren uit de 16e-18e eeuw. Gebouw 5 heeft ook een vroege fundering die op heipalen staat. </p><p>Vermoedelijk is het terrein aan de Achterhaven gebruikt om afval te dumpen, mogelijk van de bewoning aan de Voorhaven. In de 17e eeuw stonden er langs de Achterhaven woningen die in de loop van de 18e en 19e eeuw weer zijn verdwenen. Het terrein behoorde toen tot de woningen aan de Voorhaven en er werden water- en/of beerputten aangelegd. De opgravingsresultaten geven geen duidelijke verschillen aan in welstand van de bewoners aan de Voorhaven en Achterhaven. Mogelijk wijzen de sporen van plaggenbouw op iets mindere welstand maar bij de pastorie, die ook aan de Achterhaven stond zijn wel aanwijzingen voor welstand. Door het ontbreken van vondsten aan de Voorhaven kan dit beeld vertekend zijn. Er zijn geen indicaties voor industriële activiteiten of handelsbetrekkingen binnen het onderzoeksgebied.</p>