การติดตามผลการรักษาผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่จากการให้บริการคลินิกหมอครอบครัวเทียบกับการให้บริการที่ห้องตรวจผู้ป่วยนอก กลุ่มงานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์

โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์ได้เริ่มจัดตั้งคลินิกหมอครอบครัวขึ้นในปี พ.ศ. 2560 ซึ่งหนึ่งในภารกิจคือดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อ โรคเบาหวานเป็นหนึ่งในโรคไม่ติดต่อที่มีความสำคัญทางสาธารณสุขซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 1 เป้าหมายที่ 3 และเป้าหมายที่ 10 ในการเข้าถึงระบบบริการที่มีคุณภาพ การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบผลการรักษาผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ ที่มารับการรักษาที่คลินิกหมอครอบครัว (primary care cluster; PCC) ซึ่งเป็นระบบบริการทางการแพทย์แบบใหม่เทียบกับผู้ป่วยที่มารักษาที่ห้องตรวจผู้ป่วยนอก กลุ่มงานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์ (outpatient department; OPD) ซึ่งเป็นระบบบริการทางการแพทย์แบบเดิม วิธีการศึกษาแบบ retrospective cohort study โดยศึกษาระยะเวลาการควบคุมระดับน้ำตาลสะสมในเลือดได้ตามเป้า (hemoglobin A1C; HbA1C < 7%) และระยะเวลาการเกิดภาวะน้ำตาลวิกฤต เก็บข้อมูลจากฐานข้อมูลโรงพยาบาลในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ที่วินิจฉัยตั้งแต่ 1 มกราคม 2561 ถึง 31 ธันวาคม 2563 ติดตามเป็นเวลา 18 เดือนตั้งแต่วินิจฉัย วิเคราะห์โดยใช้ Survival analysis เพื่อเปรียบเทียบระยะเวลาในการควบคุม HbA1C ได้ตามเป้าระหว่าง PCC และ OPD และใช้ Cox proportional hazard model ในการควบคุมตัวแปรที่มีอิทธิพลเพื่อเปรียบเทียบการควบคุม HbA1C ได้ตามเป้าระหว่าง 2 ระบบบริการผลการศึกษาพบผู้ป่วยเบาหวานรายใหม่ 560 ราย เป็นผู้ป่วยที่ PCC 266 ราย และ OPD 294 ราย ผู้ป่วยครึ่งหนึ่งที่ PCC และ OPD มีระยะเวลาในการควบคุม HbA1C ได้ตามเป้าไม่แตกต่างกัน (P-value=0.789) มัธยฐานของระยะเวลา (median survival time) ในการคุม HbA1C ได้ตามเป้าของผู้ป่วยที่ PCC ใช้เวลา 513 วัน และผู้ป่วยที่ OPD ใช้เวลา 505 วัน ตามลำดับ และเมื่อทำการวิเคราะห์โดยควบคุมตัวแปรอื่น ๆ พบว่าทั้ง 2 ระบบบริการสามารถควบคุม HbA1C ได้ตามเป้าไม่แตกต่างกัน (adjusted HR = 0.838, 95% confidence interval = 0.662 – 1.059) แต่พบว่ามีปัจจัยอื่น ๆ ที่มีอิทธิพลต่อการคุม HbA1C ในเลือด ได้แก่ เพศชาย การดื่มสุรา การสูบบุหรี่ ผู้ป่วยดัชนีมวลกายที่อยู่ในกลุ่มอ้วน ผู้ป่วยที่ขาดนัดตั้งแต่ 1 ครั้งขึ้นไปหรือหายไปจากระบบการรักษา และผู้ป่วยที่มีระดับ HbA1C เริ่มต้นที่สูงตั้งแต่ 11.0 % ขึ้นไป ส่วนการเกิดภาวะน้ำตาลวิกฤตพบในผู้ป่วยเบาหวานรายใหม่ 6 ราย (ร้อยละ 1.07) เป็นผู้ป่วยที่รักษาที่ PCC 3 ราย (ร้อยละ 1.13) และเป็นผู้ป่วยที่ OPD 3 ราย (ร้อยละ 1.02)สรุปว่าการรักษาผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ที่รับบริการที่ PCC สามารถคุม HbA1C ได้ไม่แตกต่างจากการรักษาที่ OPD ประชาชนสามารถเข้ารับการรักษาที่ PCC โดยคุณภาพการรักษาไม่แตกต่างจากระบบเดิม คลินิกหมอครอบครัวจึงเป็นหนึ่งในระบบบริการที่มีคุณภาพเพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ง่าย และควรสนับสนุนให้เป็นระบบสุขภาพที่ยั่งยืนต่อไป