การประเมินผลผลิต คุณภาพ และคุณสมบัติทางเคมีกายภาพของข้าวเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าที่เพาะปลูกในพื้นที่ชลประทานภาคกลางของประเทศไทย

การพัฒนาพันธุ์ข้าวที่ให้ผลผลิตสูงและมีคุณภาพดีเป็นปัจจัยสำคัญในการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันด้านราคาและคุณภาพในตลาดส่งออก การทดสอบพันธุ์ข้าวจึงเป็นขั้นตอนที่สำคัญเพื่อคัดเลือกพันธุ์ที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมและพื้นที่การผลิตเป้าหมาย ดังนั้น การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลผลิต คุณภาพ และคุณสมบัติทางเคมีกายภาพของข้าวเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าที่ปลูกในพื้นที่ชลประทานภาคกลางของประเทศไทย โดยทดสอบข้าวเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้า 10 สายพันธุ์ เปรียบเทียบกับพันธุ์ กข85 (ข้าวพื้นแข็ง) และ RJP233088 (ข้าวพื้นนุ่ม) ในฤดูนาปรัง พ.ศ.2567 จำนวน 3 สถานที่ ได้แก่ ปทุมธานี ชัยนาท และสุพรรณบุรี โดยวางแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ภายในบล็อก จำนวน 3 ซ้ำ บันทึกลักษณะทางการเกษตร องค์ประกอบผลผลิต ผลผลิต คุณภาพทางกายภาพและคุณสมบัติเคมีกายภาพ ผลจากการศึกษา พบว่า อิทธิพลของสายพันธุ์ สถานที่ทดสอบ และปฏิสัมพันธ์ระหว่างพันธุ์และสถานที่ทดสอบมีความแตกต่างทางสถิติในทุกลักษณะที่ศึกษา ยกเว้น อิทธิพลของสถานที่ทดสอบต่อจำนวนรวงต่อกอไม่แตกต่างทางสถิติ โดยสายพันธุ์ส่งผลต่อทุกลักษณะส่วนใหญ่ที่ศึกษาสูงสุด คิดเป็น 32.55-94.30% ของความแปรปรวนทั้งหมด ขณะที่สถานที่ทดสอบมีอิทธิพลต่อผลผลิต และและการยืดตัวของเมล็ด (53.02 และ 46.59% ของความแปรปรวนทั้งหมด ตามลำดับ) ข้าวเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าส่วนใหญ่ที่ทดสอบมีผลผลิตสูง และองค์ประกอบผลผลิตดีกว่าพันธุ์เปรียบเทียบ กข85 โดยเฉพาะ สายพันธุ์ DS24-Inter-8 ให้ผลผลิต จำนวนเมล็ดต่อรวง และน้ำหนัก 100 เมล็ดสูง สำหรับสถานที่ทดสอบปทุมธานี และชัยนาท จากการวิเคราะห์ GGE-biplot แสดงให้เห็นว่าสายพันธุ์ DS24-Inter-1 และ DS24-Inter-8 ให้ผลผลิตสม่ำเสมอในทุกสถานที่ทดสอบ นอกจากนี้ สายพันธุ์ DS24-Inter-9, DS24-Inter-2 และ DS24-Inter-5 ให้ผลผลิตสูงเมื่อปลูกทดสอบที่ปทุมธานี ชัยนาท และสุพรรณบุรี ตามลำดับ การประเมินคุณสมบัติทางเคมีกายภาพ ประกอบด้วย ปริมาณอมิโลส อุณหภูมิแป้งสุก ความคงตัวแป้งสุก คุณสมบัติความหนืด ความแข็งและความเหนียวของข้าวสุกของข้าวเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้า พบว่า ปริมาณอมิโลสมีความสัมพันธ์กับความคงตัวแป้งสุกต่ำ และไม่มีความสัมพันธ์กับอุณหภูมิแป้งสุก แต่มีความสัมพันธ์กับคุณสมบัติความหนืด เมื่อวิเคราะห์ด้วยเครื่อง rapid visco analyzer แสดงให้เห็นว่าค่าความหนืดสูงสุด ค่าการแตกตัว และค่าการคืนตัวของแป้งสามารถใช้เป็นตัวบ่งชี้ระดับความเหนียวนุ่มของข้าวสุกได้ โดยข้าวที่มีอมิโลสสูงจะแสดงค่าความหนืดสูงสุดต่ำ ค่าการคืนตัวสูง ส่งผลให้ข้าวสุกมีค่าความแข็งมาก และมีความเหนียวน้อย ในขณะที่ข้าวที่มีอมิโลสต่ำจะมีค่าพารามิเตอร์ดังกล่าวในทางตรงกันข้าม นอกจากนี้ สายพันธุ์ DS24-Inter-5, DS24-Inter-6, DS24-Inter-8 และ DS24-Inter-10 เป็นสายพันธุ์ที่มีคุณภาพด้านการหุงต้มและรับประทานดี เนื่องจาก ปริมาณอมิโลสต่ำ อุณหภูมิแป้งสุกต่ำถึงปานกลาง ความคงตัวแป้งสุกอ่อน มีค่าความหนืดสูงสุด และค่าการแตกตัวสูงกว่าพันธุ์เปรียบเทียบทั้งสอง ดังนั้น สายพันธุ์ DS24-Inter-8 ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่มีผลผลิตสูง องค์ประกอบผลผลิต และคุณภาพการหุงต้มและรับประทานที่ดี รวมถึงตอบสนองได้ดีในหลายสภาพแวดล้อม เหมาะสำหรับนำไปปลูกทดสอบพันธุ์ขั้นสูงในพื้นที่นาชลประทานภาคกลางต่อไป