IQLIM O'ZGARISHI SHAROITIDA QISHLOQ XO'JALIGI YERLARIDAN FOYDALANISHNI BARQAROR REJALASHTIRISHNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Mazkur maqolada iqlim o‘zgarishi sharoitida qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanishni barqaror rejalashtirishning ilmiy-uslubiy asoslarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda iqlim o‘zgarishining qishloq xo‘jaligi yerlarining unumdorligi, suv ta’minoti, tuproq degradatsiyasi, sho‘rlanish, eroziya va yerlarning ishlab chiqarish salohiyatiga ta’siri tizimli ravishda tahlil qilingan. Qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanishni rejalashtirishda an’anaviy yer tuzish va agroekologik baholash usullarini iqlimiy xavflarni baholash, geografik axborot tizimlari (GIS), masofadan zondlash, raqamli tuproq xaritalash va ko‘p mezonli qaror qabul qilish usullari bilan integratsiyalash zarurligi asoslangan. Tadqiqot natijasida “yer–iqlim–suv–ekin–iqtisodiyot–ekologiya” o‘zaro bog‘liqligiga asoslangan barqaror rejalashtirishning takomillashtirilgan konseptual modeli taklif etilgan. Mazkur modelda yerlarning agroekologik salohiyati, suv bilan ta’minlanganlik darajasi, iqlimiy xavflarga moyilligi, tuproq unumdorligi, iqtisodiy samaradorlik va ekologik barqarorlik yagona tizimda baholanadi. Shuningdek, yer foydalanishning muqobil variantlarini ko‘p mezonli baholash, iqlim ssenariylari asosida prognozlash hamda doimiy monitoring mexanizmlarini joriy etish bo‘yicha ilmiy-uslubiy takliflar ishlab chiqilgan. O‘zbekiston sharoitida, ayniqsa, suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, yuqori harorat, sho‘rlanish va yer degradatsiyasi xavflarini hisobga olgan holda qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanishning moslashuvchan rejalashtirish tizimini shakllantirish muhimligi ko‘rsatib berilgan.