Inventariserend Veldonderzoek (onderwaterfase verkennend) Buitendijkse haven Urk, IJsselmeer

<p>In opdracht van de provincie Flevoland heeft Periplus Archeomare in samenwerking met Aquatech Diving een archeologisch onderzoek uitgevoerd nabij Urk in het IJsselmeer. Het betrof een inventariserend veldonderzoek (onderwaterfase verkennend) in de vorm van duikinspectie op twee locaties met mogelijke historisch scheepsresten. Op locatie nr. 22 is een recente stalen roeivlet van 4,85 x 1,85 x 0,6 meter aangetroffen, sterk begroeid met zoetwatermosselen. Het wrakje is leeg, een eventuele motor ontbreekt. Het wrakje heeft geen archeologische waarde, maar kan wel een baggerobstakel vormen voor de geplande werkzaamheden. Op de tweede onderzoekslocatie (nr. 10) zijn twee scheepwrakken aangetroffen. Beide schepen behoren vrijwel zeker tot de categorie “bolkop” houten vissersschepen die op de Zuiderzee hebben gevaren. Eén wrak, een vermoedelijke botter of schokker met visbun met afmetingen 15.0 x 5,2 meter is nog grotendeels intact en bijna tot het gangboord rechtstandig weggezonken in de waterbodem, die bestaat uit fijn zand. Het tweede wrak ligt direct ten noorden van het eerste maar is minder coherent, maakt iets slagzij in de bodem en de bakboordkant is niet zichtbaar. De lengte is vermoedelijk gelijk aan het eerste wrak. Het feit dat hier twee wrakken liggen, de afwezigheid van los vondstmateriaal, scheepsinventaris en zijzwaarden doen vermoeden dat het hier gaat om een bewuste afzinkoperatie van niet-rendabele schepen. Op grond van de afwezigheid van paalwormaantasting zijn de wrakresten na de afsluiting van de Zuiderzee (1932) te dateren. De schepen zelf dateren vermoedelijk uit eind negentiende tot begin twintigste eeuw. Geadviseerd wordt om geen nader veldonderzoek (waarderend onderzoek) uit te voeren. Het is effectiever en efficiënter om eerst archiefonderzoek naar deze wrakken te doen. Indien uit het archief relevante details naar voren komen, kan altijd worden besloten tot extra veldonderzoek. Indien de wrakken vanwege de planontwikkelingen niet kunnen blijven liggen, en eventueel archiefonderzoek niet voldoende informatie oplevert, wordt voorgesteld om de resten na de berging nog nader te laten bekijken en – indien nodig – te documenteren. Dit onderzoek kan plaatsvinden op een ponton of op de kant in samenwerking met specialisten (bijvoorbeeld A. van Holk van het Nieuw Land Erfgoed Centrum ). Tot de geplande ingreep wordt geadviseerd om de verschillende wraklocaties (waaronder ook de locatie van ARCHIS waarneming 408303, een wrak dat eerder is onderzocht en vrijgegeven door de RCE) vrij te geven voor eventueel onderzoek door de Landelijke Werkgroep Archeologie Onder Water (LWAOW). Het kan niet worden uitgesloten dat zich in de rest van het aangepaste plangebied toch nog afgedekte objecten van cultuurhistorische waarde bevinden. Daarom is de uitvoerder van de verdiepingswerkzaamheden geïnstrueerd om bij een eventuele vondst met een mogelijke archeologische waarde direct contact op te nemen met het bevoegd gezag, zoals dat in de Erfgoedwet (2016) staat voorgeschreven.</p>