ปัญหาเรื่องผลของการชำระดอกเบี้ยเกินอัตรา

ในอดีตได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาตัดสินว่าการที่ลูกหนี้ได้ชำระดอกเบี้ยเกินอัตรานั้นเป็นการชำระหนี้ตามอำเภอใจ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 407 และ เป็นการชำระหนี้ที่ฝ่าฝืนต่อกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 411 ซึ่งทั้งสองมาตราที่กล่าวมานี้เป็นเรื่องข้อยกเว้นของการคืนทรัพย์ตามหลักลาภมิควรได้ เมื่อศาลได้ตัดสินให้เข้าสองมาตราดังกล่าวนั้น จะส่งผลให้ลูกหนี้ที่ได้ชำระดอกเบี้ยเกินอัตราไปนั้นไม่สามารถเรียกคืนเงินที่ตนได้ชำระไปแล้วคืนมาได้ ซึ่งการตัดสินเช่นนี้ทำให้ผู้เขียนเห็นว่าทำให้ลูกหนี้เสียเปรียบและเป็นการสนับสนุนให้เจ้าหนี้เรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา แต่ในปัจจุบันนั้น ศาลฎีกาได้ตัดสินเรื่องผลของการชำระดอกเบี้ยเกินอัตราโดยลูกหนี้ที่ได้ชำระดอกเบี้ยเกินอัตรานั้นสามารถได้รับดอกเบี้ยที่ตนได้ชำระไปแล้วคืนมาได้ ผ่านการนำดอกเบี้ยเกินอัตราที่ตนได้ชำระไปแล้วมาหักกับต้นเงินที่ยังค้างชำระอยู่ ซึ่งการที่ศาลฎีกาได้ตัดสินเช่นนี้ดูผิวเผินอาจจะมองว่าเป็นการพิพากษาตัดสินที่เป็นธรรมต่อลูกหนี้เป็นอย่างมาก แต่การตัดสินเช่นนี้ยังก่อให้เกิดปัญหาและช่องว่างได้เช่นเดียวกัน เนื่องจากศาลฎีกาได้ตัดสินว่าการที่ลูกหนี้ได้ชำระหนี้ไปนั้น เป็นการชำระหนี้ที่ฝ่าฝืนข้อห้ามตามกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 411 ซึ่งเป็นการตัดสินเหมือนเช่นในอดีต ซึ่งโดยปกติแล้วถ้าศาลปรับให้เข้า มาตรา 411 ซึ่งเป็นข้อยกเว้นของการคืนทรัพย์ตามหลักลาภมิควรได้ ซึ่งเมื่อศาลได้ตัดสินเช่นนี้จะส่งผลให้สามารถตีความได้ว่าลูกหนี้ไม่สามารถเรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่ตนได้ชำระไปแล้วนั้นคืนมาได้รวมถึงการเอาไปดอกเบี้ยเกินอัตรานั้นไปหักกับต้นเงินด้วย ถึงแม้ศาลตัดสินว่าการที่เจ้าหนี้ซึ่งเป็นฝ่ายเรียกดอกเบี้ยเกินอัตราซึ่งเป็นการกระทำที่ฝ่าฝืนต่อกฎหมาย ทำให้เจ้าหนี้ไม่มีสิทธิได้รับดอกเบี้ยเกินอัตราดังกล่าวจึงต้องนำดอกเบี้ยนั้นไปหักกับต้นเงิน แต่การตัดสินเช่นนี้ทำให้เกิดประเด็นตามที่ผู้เขียนได้ศึกษา คือ คำพิพากษาของศาลฎีกาที่ตัดสินเรื่องผลของการชำระดอกเบี้ยเกินอัตราล่าสุดเช่นนี้ถือเป็นการทำให้หลักการของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 411 เปลี่ยนไปหรือไม่ และ จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ตัดสินเรื่องผลของการชำระดอกเบี้ยเกินอัตราล่าสุด ถ้าเป็นกรณีมีการชำระดอกเบี้ยไปจนเกินต้นเงินไปแล้ว จะสามารถเรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่ได้ชำระคืนได้หรือไม่ ซึ่งผู้เขียนได้ศึกษาเรื่องผลของการชำระดอกเบี้ยเกินอัตราเปรียบเทียบกับแนวทางการตัดสินและกฎหมายของรัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐเมริกาและประเทศญี่ปุ่น ซึ่งทั้งสองประเทศนั้นมีประวัติศาศตร์ทางด้านกฎหมายที่ยาวนั้น ซึ่งเมื่อศึกษาเปรียบเทียบแล้วจะสามารถหาข้อสรุป และเสนอแนะแนวทางที่จะสามารถปรับปรุงและแก้ไขกฎหมายต่อไป