Archeologisch bureauonderzoek Groote Molenbeek Noord te Horst

Op 9 juli 2024 is door Greenport Venlo aan Geonius Archeologie te Geleen opdracht verleend voor het uitvoeren van een archeologisch onderzoek voor de locatie Groote Molenbeek Noord te Horst in de gemeente Horst aan de Maas. Aanleiding tot uitvoering van het onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsplanactiviteit voor de verandering in de loop van beek en in het gebied voorzieningen te creëren voor de riool-overstorten. Daarnaast is er de wens om het beekdal te ontwikkelen met meer ruimte voor water, ecologie en recreatie. Het landschap tussen Horst en Melderslo maakt deel uit van het Limburgs-Brabants dekzandgebied. In een klein deel van het plangebied zijn deze dekzandwelvingen aanwezig. Het grootste deel van het plangebied behoort tot het beekdal van de Groote Molenbeek. Beek en rivierdalen zijn vanuit archeologisch oogpunt interessante locaties. Het zijn locaties waar langs de mens zich altijd heeft verplaatst en gevestigd. In het beekdal van de Groote Molenbeek komen met name natte en moerige eerdgronden voor. Op de drogere dekzandgronden in het uiterste oosten van het plangebied komen van nature podzolgronden voor. In het plangebied zijn verder ook hoge enkeerdgronden aanwezig in het noordelijke deel van het plangebied. Mogelijk zijn ze ook aanwezig in het zuidelijke deel. Het aangebrachte plaggendek biedt een extra bescherming voor eventueel aanwezige archeologische waarden. De oudste vindplaatsen in de omgeving van het plangebied dateren uit de Steentijd. De vondsten vanaf het Paleolithicum tot en met het Neolithicum situeren zich vooral op de hogere delen van het landschap. In het beekdal van de Groote Molenbeek werd ten noorden van het plangebied in de middeleeuwen het Kasteel Horst opgericht. Het terrein heeft een hoge archeologische waarde evenals de dorpskernen van Horst Middelijk en de dorpskern van Melderslo. In het begin van de 19de eeuw was het plangebied nog grotendeels onontgonnen gebied. De Groote Molenbeek was nog niet gekanaliseerd en liep doorheen het plangebied. Direct ten noordoosten van het plangebied lag de kampontginning de Sloy. De hoeve lag tegen het nieuwe akkerareaal aan. De kampen waren in de regel omgeven door een haag of houtwal, waarbij de begroeiing vaak bestond uit geriefhout. De nog vandaag aanwezige houtwallen in en aan de rand van het plangebied wijzen op deze (individuele) ontginningen. In de loop van de 19de eeuw worden de overige onontgonnen zones in het plangebied geleidelijk ontgonnen ten behoeve van landbouw. De ontginningen gingen ook gepaard met de aanleg van wegen. Pas op het einde van de 20ste eeuw treden grootschalige wijzigingen in het plangebied op die geleid kunnen hebben tot diepgaande verstoringen. De Groote Molenbeek werd gekanaliseerd en parallel met de nieuwe snelweg omgelegd, parallel aan de snelweg. Ook verschijnt de eerste bebouwing in het plangebied. Het grond¬waterregime speelde een belangrijke rol bij de locatiekeuze voor nederzettingen, akkerarealen en grafvelden. Het beekdal was te nat voor bewoning. Er worden in het overgrote deel van het plangebied dan ook geen archeologische vindplaatsen van deze aard verwacht. Ondanks de mindere geschiktheid voor bewoning mogen de beekdalen niet als min¬der waardevol gebied beschouwd worden. Hier kunnen vindplaatsen voor¬ko¬men die gerelateerd zijn aan nattere omstandigheden. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is het plangebied opgedeeld in 8 zones. Afhankelijk van de ligging in het landschap, de aanwezige gronden, cultuurhistorische waarden, alsook archeologische concepten is aan deze zones een archeologische verwachting toegewezen. Met de herinrichting van het plangebied kunnen eventueel archeologische alsook cultuurhistorische waarden mogelijk vernield worden. Het verdient dan ook sterk de aanbeveling om zichtbare elementen (zoals houtwallen en steilranden) te behouden en de landschappelijke structuur mogelijk zelfs te versterken. Ook niet aan het oppervlak zichtbare cultuurhistorische resten kunnen vernield worden. Om deze veilig te stellen is er aan de diverse verwachtingszones binnen het plangebied een advies gekoppeld.