ปัญหาความสมบูรณ์ของการแสดงเจตนาและความสมบูรณ์ของนิติกรรม

“การแสดงเจตนา” นับว่าเป็นองค์ประกอบประการหนึ่งของนิติกรรมตามมาตรา 149 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยปรากฏในบรรพ 1 ลักษณะ 4 หมวด 2 ซึ่งประเด็นมีว่าคำว่า “การแสดงเจตนา” ที่ถูกบัญญัติไว้ในบรรพ 1 ลักษณะ 4 หมวด 2 มีความหมายเดียวกันกับนิติกรรม หรือหมายถึง “การแสดงเจตนา” ในฐานะที่เป็นองค์ประกอบหนึ่งของนิติกรรม ตัวอย่างเช่น มาตรา 155 (ว่าด้วยเจตนาลวง) บัญญัติว่า “การแสดงเจตนาลวงโดยสมรู้กับ คู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งเป็นโมฆะ” ทั้งนี้ มีตำรากฎหมายบางเล่มอธิบายว่าการแสดงเจตนาลวงโดยสมรู้กับคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งนั้นทำให้การแสดงเจตนาตกเป็นโมฆะ ดังนั้น นิติกรรมตามเจตนาจึงเกิดขึ้นไม่ได้ ไม่ใช่นิติกรรมตกเป็นโมฆะ ด้วยปัญหาดังกล่าวผู้เขียนจึงต้องการศึกษาว่า “การแสดงเจตนา” ในตัวบทบรรพ 1 ลักษณะ 4 หมวด 2 กับคำว่า “นิติกรรม” แท้จริงแล้วมีความหมายเหมือนกันหรือไม่ประการใด โดยศึกษาจากต้นร่างประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 1 ที่เกี่ยวข้องกับนิติกรรมและการแสดงเจตนา รวมถึงคำอธิบายกฎหมายของไทยและคำอธิบายกฎหมายของเยอรมันจากการศึกษาพบว่า ผู้ร่างประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กฎหมายได้ปรึกษาหารือกันว่า คำว่า “Declaration of Intention”กับคำว่า “Juristic Act” ยังใช้ปะปนกันอยู่ จะควรแก้ไขใหม่ ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าผู้ร่างกฎหมายน่าจะมีความเห็นว่าการแสดงเจตนาและนิติกรรมไม่ได้มีความหมายเหมือนกัน ซึ่งต่างประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมันที่ผู้ร่างกฎหมายถือว่านิติกรรม (Rechtsgeschäft) และการแสดงเจตนา (Willenserklärung) มีความหมายเหมือนกันในลักษณะคำพ้องความหมาย ส่วนตำรากฎหมายส่วนใหญ่ของไทยแม้จะไม่ได้อธิบายชัดเจนว่ามีความหมายเหมือนกันแต่เป็นที่เข้าใจว่าการแสดงเจตนาและนิติกรรมมีความหมายเหมือนกันเห็นได้จากอธิบายผลของการแสดงเจตนาที่ไม่ตรงกับเจตนาที่แท้จริงว่า “การแสดงเจตนาตกเป็นโมฆะ” และ “นิติกรรมตกเป็นโมฆะ” อย่างไรก็ตาม มีตำรากฎหมายบางเล่มอธิบายผลของการแสดงเจตนาที่ในกรณีดังกล่าวว่า “ไม่ก่อเกิดเป็นนิติกรรม” จากการศึกษาผู้เขียนเห็นว่าน่าจะหมายความว่าไม่ก่อเกิดเป็นนิติกรรมตามมาตรา 149 มิได้หมายความว่าไม่ก่อเกิดเป็นนิติกรรมเลยเพราะเห็นได้จากตัวอย่างประกอบคำอธิบายมีการยกคำพิพากษาศาลฎีกาที่อธิบายผลของกรณีเจตนาลวงดังกล่าวว่าสัญญาตกเป็นโมฆะ ด้วยปัญหาที่เกิดจากการใช้ภาษาที่ไม่ชัดเจนจึงอาจทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่าการแสดงเจตนาและนิติกรรมไม่เป็นสิ่งเดียวกันจึงทำให้มองไปได้ว่าเมื่อการแสดงเจตนาตกเป็นโมฆะนิติกรรมจึงไม่เกิดขึ้น ดังนั้นผลการศึกษาจึงสรุปได้ว่า “การแสดงเจตนา” ในตัวบทบรรพ 1 ลักษณะ 4 หมวด 2 กับคำว่า “นิติกรรม” มีความหมายเหมือนกันสามารถใช้แทนกันได้ตามบริบทการปรับบทกฎหมาย