Bureauonderzoek Middenstraat e.o. te Loppersum

In februari 2024 is in opdracht van Enexis door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor de Middenstraat e.o. in Loppersum (gemeente Eemsdelta). Aanleiding voor het onderzoek zijn de voorgenomen werkzaamheden aan laagspanningskabels en gasleidingen in het plangebied. De grondwerkzaamheden bestaan uit het graven van een sleuf met een lengte van circa 993 meter, een breedte van circa 1.5 meter en een diepte van circa 0.9-1.0 meter beneden maaiveld. Circa 34 meter hiervan wordt uitgevoerd door middel van gestuurde boringen. Het totale oppervlak van de open ontgraving bedraagt derhalve circa 1.489,5 m2. Loppersum ligt in de archeoregio Fries-Gronings Kleigebied. Dit landschap werd gevormd in het pleistoceen en werd bedekt met dekzanden die tijdens de laatste ijstijd (Weichsalien) door de wind werden afgezet. Vanaf het begin van het Holoceen warmde het klimaat op. Hierdoor steeg de zeespiegel en stagneerde de waterafvoer. Beekdalen raakten hierdoor bedekt met veen. Het verder stijgen van de zeespiegel brak de kustlijn verder af, waardoor de zee verder landinwaarts kon reiken. Hierdoor omstond er een dynamisch getijdengebied, waardoor het oorspronkelijke prehistorische dekzandniveau voor een groot deel verspoeld werd. Aan de rand van het getijdengebied ontstonden er door de opslibbing van sediment hogere kwelderruggen. Door de continue getijdenwerking konden er meerdere kwelderruggen ontstaan. De vruchtbare kwelderruggen werden interessant voor bewoning. Echter moest men door stormen en hoogwater of kans op overstroming hun woonplaatsen kunstmatig ophogen. De wierde waarop Loppersum in de vroege middeleeuwen ontstond, is waarschijnlijk in de ijzertijd ontstaan. De eerste kerk in Loppersum werd waarschijnlijk rond 800 op de wierde gesticht. Deze werd door een brand verwoest, waardoor er in 1217 de romaanse Petrus en Pauluskerk werd gebouwd. Bij Loppersum was een borg aanwezig, borg Duirsum (het latere Huis Den Ham). Deze werd rond 1727 afgebroken. In 1811 werd Loppersum een gemeente. Op historisch kaartmateriaal en kadastrale minuutplannen is gebleken dat het tracé door tuinen, huiserven en weilanden loopt die al in de 19e eeuw aanwezig waren en mogelijk een middeleeuwse voorganger hebben. Ten (zuid)westen van het plangebied hebben ook diverse molens gestaan, wat de handel en nijverheid benadrukt. In een straal van 200 meter rondom het plangebied heeft eerder archeologisch onderzoek plaatsgevonden. Hieruit blijkt dat de kans op intacte sporen en het aantreffen van vondsten hoog is binnen de oude wierde van Loppersum. Buiten de oude wierde zijn er eigenlijk geen archeologische indicatoren gevonden, of was er sprake van een verstoorde bodem. Een deel van het plangebied loopt door een zone waar eerder archeologisch onderzoek is gedaan, of dat buiten een archeologische dubbelbestemming ligt. Verder zijn er in het hele plangebied al reeds kabels en leidingen te vinden op basis van het oriëntatieverzoek dat is gedaan. Ondanks de zeer hoge verwachting voor het tracé dat in de wierde ligt, is de bodem tot de ontgravingsdiepte van een meter mogelijk al verstoord door voorgaand kabel- en leidingenwerk. Antea Group adviseert daarom het gehele plangebied vrij te geven. Op 6-2-2024 is het bevoegd gezag, de gemeente Eemsdelta akkoord gegaan met het advies.