Boeren onder de brug, een middeleeuwse nederzetting ter plaatse van de Verlengde Waalbrug in Lent, gemeente Nijmegen

In opdracht van i-Lent heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau tussen de maanden september 2013 en juli 2015 twee archeologische opgravingen uitgevoerd in het kader van het project Ruimte voor de Waal in de gemeente Nijmegen. Het betrof de deelgebieden zone J en Plaatbrug Oost. Daarnaast is in het zuiden van zone J, waar behoud in situ was voorzien, een archeologische waarneming verricht. Het primaire doel van het onderzoek was het veilig stellen van de wetenschappelijke informatie van deze vindplaats die tijdens archeologisch vooronderzoek is aangetroffen (behoud ex situ). Bij het onderzoek zijn ruim 2.300 sporen aangetroffen en 54.000 vondsten. De opgraving heeft de resten opgeleverd van een middeleeuwse nederzetting, gelegen op een smalle, noord-zuidgerichte kronkelwaardrug uit de Romeinse tijd. Direct westelijk van de rug lag een geulvormige laagte die bij het ontstaan van de nederzetting, rond 875 al geheel was opgevuld. Op de plaats van de laagte ontstond een veedrift of weg, aan de overzijde waarvan rond het jaar 1000 een huiserf en het kasteel van Lent lagen. Waarschijnlijk maakten ook deze elementen deel uit van dezelfde nederzetting. De naam Linteruuic die voorkomt in een schenkingsoorkonde uit 855 heeft mogelijk betrekking op een iets noordelijker gelegen directe voorganger van de woonplaats, die een dochternederzetting van de oudste dorpskern van Lent moet zijn geweest. De functie van de woonplaats was vermoedelijk om het westelijk en oostelijk gelegen gebied te ontginnen, waarvan rond 800 voor het eerst delen in gebruik werden genomen als bouwland, nadat het op grotere afstand van erosieve rivieractiviteit kwam te liggen. In de nederzetting, die tot ongeveer 1375 bleef bestaan, zijn onder meer 41 middeleeuwse gebouwstructuren en 30 middeleeuwse waterputten aangetroffen. Deze behoren tot vier verschillende erven, waarvan er steeds een of twee gelijktijdig bestonden. Een nieuw gegeven is dat ook voor de laatmiddeleeuwse bewoningsfase een ononderbroken reeks gebouwen is gevonden, die op ingegraven palen gefundeerd. Dit is is afwijkend van het heersende beeld, waarin laatmiddeleeuwse boerderijen archeologisch onzichtbaar zijn omdat ze zouden zijn gefundeerd op stiepen die op of tot geringe diepte onder het maaiveld stonden. In de loop van de volle en vooral de late middeleeuwen ontwikkelde de woonplaats een zekere welvaart, waarschijnlijk omdat deze gelieerd was aan het kasteel, maar ook de ligging aan de doorgaande weg tussen de steden Nijmegen en Arnhem kan daar debet aan zijn. In de 13e eeuw waren in de woonplaats in ieder geval een schoenmaker en een voor locale behoeften producerende smid werkzaam. Na het afbreken van de bewoning werd het terrein weer agrarisch gebied, gelegen langs de strate van Lent. In de oostelijke bermsloten van deze weg werd weg-gerelateerd materiaal afgedankt. Op het terrein zelf herstelde men de akkerlaag na een dijkdoorbraak in de eerste helft van de 16e eeuw en legde men greppels aan haaks op de weg. Het terrein werd bemest waarbij bewoningsafval uit het dorp oer het terrein verspreid raakte. Rond 1600 werd de Grift aangelegd op de plaats van de weg: een 40 m brede trekvaart van Nijmegen naar Arnhem. Van het verhoogde oostelijke jaagpad de Griftkleidijk werd de basis teruggevonden. Langs de Grift ontstonden in het noorden van het onderzoeksgebied huis De Krumpt en in het zuiden Huis Lent. Van beide werden funderingen van bijgebouwen gedocumenteerd. Jongere sporen hebben in belangrijke mate betrekking op grondwinning in het gebied: vijf grote ontgrondingsputten en de houten rails van een smalspoor hangen waarschijnlijk samen met het dempen van de Grift aan het begin van de 20e eeuw. Vlak voordat het terrein wordt ingericht al oprit van de nieuwe Waalbrug in de jaren 1932-1936, wordt een brede sloot, dia al sinds 1750 bestond, gedempt met een grote hoeveelheid huisraad.