แนวทางการวางผัง และออกแบบสถาปัตยกรรมในระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ: กรณีศึกษา ศูนย์การเรียนรู้ธรรมชาติ และสิ่งก่อสร้างในเขตห้ามล่าสัตว์ป่า อ่างเก็บน้ำบางพระ อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี

พื้นที่ชุ่มน้ำเป็นระบบนิเวศที่มีคุณค่าต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ สัตว์ และพืชในขณะเดียวกันพบว่าพื้นที่ชุ่มน้ำทั่วโลกหลายแห่งรวมทั้งในประเทศไทยกำลังประสบปัญหาถูกทำลาย การวิจัยนี้เป็นการศึกษากระบวนการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ เพื่อหาแนวทางการวางผังและออกแบบสถาปัตยกรรมในพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทอ่างเก็บน้ำโดยมุ่งเน้นประเด็นการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ และผลกระทบจากการสร้างอ่างเก็บน้ำต่อระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ การศึกษาในครั้งนี้ได้ทำการศึกษาแนวคิดทฤษฎีที่เกี่ยวข้องควบคู่ไปการศึกษาแนวทางการจัดการเชิงพื้นที่และการออกแบบสถาปัตยกรรม ทำการศึกษาด้วยวิธีการสำรวจพื้นที่ โดยใช้การสังเกตบันทึกข้อมูลด้านกายกาพ องค์ประกอบระบบนิเวศที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำบางพระมีคุณค่าในด้านศักยภาพในด้านสิ่งแวดล้อม และการท่องเที่ยว มีพื้นที่ที่เปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ของมนุษย์ที่ส่งผลกระทบต่อพื้นที่ชุ่มน้ำ ดังนั้นเพื่อความยั่งยืนของระบบนิเวศและการใช้งานพื้นที่ จึงมีความสำคัญที่ต้องมีการวางแผนควบคุมแนวทางการวางผังและออกแบบ โดยกำหนดเขตพื้นที่ตามหลักแนวคิดการอนุรักษ์ และฟื้นฟู ควบคู่ไปกับการออกแบบสถาปัตยกรรมที่เหมาะสมในเขตพื้นที่ที่ต่างกัน แบ่งออกเป็น 3 พื้นที่ ได้แก่ 1) พื้นที่แกนกลาง ออกแบบความลาดชันที่เหมาะสมต่อระบบนิเวศริมน้ำเพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศริมน้ำ 2) พื้นที่กันชน ออกแบบลักษณะโครงสร้างแบบลอยตัวที่สอดคล้องกับพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำ 3) พื้นที่เปลี่ยนสภาพ ออกแบบพื้นที่การเรียนรู้ พื้นที่กิจกรรม ให้เกิดการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ชุ่มน้ำ การออกแบบสถาปัตยกรรมในพื้นที่ชุ่มน้ำซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพในการเป็นพื้นที่เพื่อการเรียนรู้ ศึกษาธรรมชาติในระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ ในปัจจุบันพื้นที่ชุ่มน้ำหลายแห่งได้รับผลกระทบต่อระบบนิเวศ จากการใช้ประโยชน์จากพื้นที่ชุ่มน้ำที่เพิ่มมากขึ้น และการเพิ่มจำนวนพื้นที่ทำกิจกรรม สิ่งก่อสร้างในการรองรับนักท่องเที่ยวที่ยังขาดการจัดการอย่างเป็นระบบในพื้นที่ ทำให้พื้นที่เกิดความเสื่อมโทรมในพื้นที่ที่สำคัญต่อการอนุรักษ์ ฟื้นฟูระบบนิเวศ และขาดการส่งเสริมศักยภาพในการเรียนรู้ระบบนิเวศที่สอดคล้องในพื้นที่ให้ความสำคัญในการอนุรักษ์ ฟื้นฟูระบบนิเวศ จากผลการศึกษาพบว่า การออกแบบโครงสร้างที่ยกระดับเหนือพื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อความสอดคล้องกับระดับความสูงของระดับการขึ้นลงของน้ำในอ่างเก็บน้ำแต่ละฤดูกาลที่แตกต่างกัน และรักษาการหมุนเวียนของน้ำในพื้นที่ หลีกเลี่ยงการรบกวนอยู่อาศัยของพืช และสัตว์ และประยุกต์ใช้วัสดุพื้นถิ่นที่กลมกลืนต่อธรรมชาติบริเวณรอบข้างโดยเฉพาะพื้นที่แกนกลาง ควรคำนึงถึงมิติการเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย แหล่งอาหาร และแหล่งขยายพันธุ์ของสัตว์ในพื้นที่ด้วย เพื่อป้องกันการรบกวนจากการทำกิจกรรมของมนุษย์ที่จะส่งผลกระทบต่อพื้นที่ที่ต้องการอนุรักษ์ และฟื้นฟูมากที่สุด