ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΟΥ JAMES JOYCE - AΛΕΞΗΣ ΚΑΡΠΟΥΖΟΣ

Ο James Joyce δεν αντιμετωπίζει τον χρόνο και τη γλώσσα ως ουδέτερα όργανα αφήγησης. Αντίθετα, τα μετατρέπει σε θεμελιακές δομές της ανθρώπινης εμπειρίας και της συνείδησης. Μέσα από έργα όπως το Ulysses και το Finnegans Wake, ο Joyce δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία· επανεφευρίσκει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο το υποκείμενο συλλαμβάνει την πραγματικότητα.
Ο Χρόνος ως Ενσώματη ΣυνείδησηΣτον Joyce, ο χρόνος δεν είναι γραμμικός· δεν ρέει από παρελθόν προς μέλλον με σταθερό ρυθμό. Αντίθετα, είναι ελικοειδής, κυκλικός, ή και αποδομημένος. Στο Ulysses, η ροή της συνείδησης ("stream of consciousness") καταγράφει τον χρόνο όπως βιώνεται, όχι όπως μετριέται. Η αφήγηση ακολουθεί τις νοητικές ροές των χαρακτήρων, όπου το παρόν, το παρελθόν και το φαντασιακό διαπλέκονται αξεδιάλυτα. Ο χρόνος, έτσι, γίνεται μια εσωτερική εμπειρία — ένα ψυχολογικό πεδίο, όπου η συνείδηση περιπλανιέται, ξαναζεί, επαναλαμβάνει και ανασυνθέτει το παρελθόν.
Αυτός ο «υποκειμενικός χρόνος» θυμίζει τη φαινομενολογία του Henri Bergson, όπου η διάρκεια (durée) ξεφεύγει από το ρολόι και γίνεται βιωματικός χρόνος. Ο Joyce, ωστόσο, πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: δεν περιγράφει μόνο τη διάρκεια — την δραματοποιεί μέσω της γλώσσας.