ระบบการกำหนดลำดับชั้นโทษ: ศึกษาการระวางโทษหนักเบาตามหลักสัดส่วนโดยการแบ่งชั้นของโทษ

หัวใจสำคัญของกฎหมายอาญา คือ การอำนวยความยุติธรรม หมายความว่า การกำหนดระวางโทษอาญาจะต้องทำให้เกิดความยุติธรรมที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะเกิดขึ้นไม่ได้หากไร้ซึ่งหลักยึดอันได้แก่ “หลักความได้สัดส่วน” โดยการกำหนดระวางโทษอาญาในตัวบทกฎหมายจะต้องกำหนดระวางโทษสำหรับความผิดให้ได้สัดส่วนตามความร้ายแรงของความผิดนั้น ๆ และจะต้องได้สัดส่วนเมื่อเปรียบเทียบในบรรดาความร้ายแรงแห่งความผิดอื่น ๆ ที่อยู่ในระบบกฎหมายอาญา ด้วยเหตุนี้จึงมีความจำเป็นในการนำโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดในประมวลกฎหมายอาญาทั้งหลายมาจัดเรียงให้เกิดขึ้นเป็นลำดับชั้นโทษเพื่อพิจารณาว่ามีความหนักเบาตามหลักความได้สัดส่วนหรือไม่ ทั้งนี้ แม้ว่าหลักความได้สัดส่วนจะไม่ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรในกฎหมายไทยก็ตาม แต่ฝ่ายนิติบัญญัติมีหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติตามหลักความได้สัดส่วนเสมอเนื่องจากประเทศไทยมีหน้าที่ดังกล่าวตามกฎหมายระหว่างประเทศจากการเป็นภาคีในกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง และจากการรับรองปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน และตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ดังนั้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งศึกษา 1) แนวคิดทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับหลักความได้สัดส่วนและการกำหนดระวางโทษหนักเบาตามหลักสัดส่วน 2) หลักเกณฑ์การกำหนดชั้นโทษและการนำมาปรับใช้ในประมวลกฎหมายอาญา และ 3) แนวทางการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการระวางโทษที่ไม่ได้สัดส่วนในระบบกฎหมายอาญา เพื่อให้เกิดหลักความได้สัดส่วนในทางปฏิบัติ โดยข้อมูลทั้งหมดเก็บรวบรวมโดยใช้วิธีการค้นคว้าโดยเอกสาร จากหนังสือ วารสาร บทความทางวิชาการ ตำราและเว็บไซต์ทั้งหลายที่เกี่ยวข้องทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ผลจากการศึกษาพบว่าประเทศไทยมีปัญหาสำคัญที่เกี่ยวกับการกำหนดระวางโทษ คือ 1) ปัญหาการระวางโทษจำคุกที่ไม่ได้สัดส่วนระหว่างความร้ายแรงของความผิดและโทษทางอาญา 2) ปัญหาการระวางโทษที่ไม่ได้สัดส่วนระหว่างโทษจำคุกและโทษปรับ และ 3) ปัญหาการระวางโทษที่ไม่สม่ำเสมอสอดคล้องกันในความผิดในพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาที่เหมือนหรือคล้ายกับความผิดที่มีบัญญัติไว้แล้วในประมวลกฎหมายอาญา ส่วนปัญหาเกี่ยวกับระบบกำหนดลำดับชั้นโทษตามประมวลกฎหมายอาญาที่พบ คือ 1) ไม่มีการจัดลำดับชั้นโทษอย่างชัดเจน 2) ชั้นของโทษมีความหลากหลาย กระจัดกระจาย และไม่มีระบบ 3) ชั้นของโทษกว้างมากและทับซ้อนกันในความผิดที่มีประเภทความร้ายแรงแตกต่างกัน และ 4) ขาดหลักการและหลักเกณฑ์ในการกำหนดชั้นโทษและหลักที่สอดคล้องกับหลักความได้สัดส่วนในการกำหนดชั้นโทษ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้วิเคราะห์เหตุแห่งปัญหาดังกล่าว สรุป และให้ข้อเสนอแนะเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าวต่อไป