กลไกการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญ สภาผู้แทนราษฎร

การศึกษาเรื่อง กลไกการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญ สภาผู้แทนราษฎร มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาหน้าที่ อำนาจ และกลไกการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญ สภาผู้แทนราษฎร 2) เพื่อศึกษาปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญ สภาผู้แทนราษฎร และ 3) เพื่อจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการพัฒนากลไกการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญ สภาผู้แทนราษฎร ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยได้ดำเนินการศึกษาคณะกรรมาธิการสามัญ จำนวน 3 คณะ ประกอบด้วย คณะกรรมาธิการการคมนาคม คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน และคณะกรรมาธิการการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในด้านการควบคุมตรวจสอบการบริหารราชการแผ่นดินของฝ่ายบริหาร โดยผู้ศึกษาได้จำแนกออกเป็น 2 ประเด็น ดังนี้ 1) ศักยภาพของคณะกรรมาธิการสามัญ สภาผู้แทนราษฎร ประเด็นนี้มุ่งศึกษาศักยภาพด้านบุคคล งบประมาณ วัสดุอุปกรณ์ และการบริหารจัดการ จากการศึกษาพบว่า คณะกรรมาธิการสามัญมีศักยภาพในการดำเนินงานตามภารกิจแต่ก็ยังพบปัญหาในบางกรณี กล่าวคือ ด้านบุคลากร คณะกรรมาธิการสามัญมีบุคลากรจาก 5 ภาคส่วน ได้แก่ กรรมาธิการ อนุกรรมาธิการในคณะกรรมาธิการสามัญ ที่ปรึกษาประจำคณะกรรมาธิการ ผู้ชำนาญการประจำคณะกรรมาธิการ นักวิชาการประจำคณะกรรมาธิการ และเลขานุการประจำคณะกรรมาธิการ ฝ่ายเลขานุการของคณะกรรมาธิการสามัญ และคณะทำงานในคณะกรรมาธิการสามัญ ช่วยในการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญในด้านต่าง ๆ แต่ถึงอย่างไรก็ตาม ในด้านบุคลากรก็ยังพบปัญหา เช่น เนื่องจากตำแหน่งที่ปรึกษาประจำคณะกรรมาธิการ ผู้ชำนาญการประจำคณะกรรมาธิการ นักวิชาการประจำคณะกรรมาธิการ และเลขานุการประจำคณะกรรมาธิการ มาจากการแต่งตั้งของคณะกรรมาธิการสามัญ ซึ่งบางคนอาจไม่มีความรู้ ความสามารถที่เพียงพอที่จะส่งเสริม สนับสนุนให้การดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญมีประสิทธิภาพได้ เป็นต้น สำหรับด้านงบประมาณพบว่า ได้รับจัดสรรงบประมาณที่เพียงพอต่อการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญ แต่ยังมีปัญหาในด้านธุรการที่จะต้องใช้เอกสารเป็นจำนวนมากในขั้นตอนการเบิกจ่ายงบประมาณ สำหรับด้านวัสดุอุปกรณ์ ไม่พบปัญหาที่กระทบต่อการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญโดยตรง หากแต่พบปัญหาที่ส่งผลให้ฝ่ายเลขานุการของคณะกรรมาธิการสามัญขาดความสะดวกในการดำเนินงานบางกรณี สำหรับด้านการบริหารจัดการพบว่า ประธานคณะกรรมาธิการสามัญและผู้บังคับบัญชากลุ่มงานคณะกรรมาธิการสามัญมีบทบาทสำคัญต่อการบริหารจัดการและได้มีความพยายามวางระบบการดำเนินงาน มีการแบ่งหน้าที่การดำเนินงานในด้านต่าง ๆ ไว้อย่างชัดเจน แต่ก็สามารถยืดหยุ่นได้ตราบเท่าที่ไม่ส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานในบางกรณี 2) การขับเคลื่อนภารกิจด้านการควบคุมตรวจสอบการบริหารราชการแผ่นดินของฝ่ายบริหาร ในด้านการติดตามตรวจสอบโครงการและนโยบาย คณะกรรมาธิการสามัญมักใช้กลไกการประชุมในการติดตามตรวจสอบ แต่การดำเนินการในทางปฏิบัติกลับไม่ได้ผลลัพธ์ที่ดีเท่าที่ควร เนื่องจากบ่อยครั้งหน่วยงานที่เชิญมาร่วมประชุมไม่ให้ความร่วมมือ หรือส่งบุคลากรที่ไม่มีอำนาจตัดสินใจมาประชุม หรือส่งข้อมูลเอกสารที่ไม่ครบถ้วนหรือไม่เอื้อต่อการวิเคราะห์ประมวลผล อีกทั้ง ยังพบปัญหาที่ประธานคณะกรรมาธิการสามัญบางคณะสังกัดพรรคการเมืองเดียวกับฝ่ายบริหาร ที่อาจลดทอนความเข้มข้นของการติดตามตรวจสอบ สำหรับด้านการผลักดัน กำหนด และให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายพบว่า เมื่อคณะกรรมาธิการสามัญพิจารณาศึกษาและส่งรายงานผลการพิจารณาศึกษาและข้อเสนอแนะเชิงนโยบายไปให้ต่อฝ่ายบริหาร หน่วยงาน องค์กรที่เกี่ยวข้องแล้วนั้น ในทางปฏิบัติยังพบปัญหาเนื่องจากคณะกรรมาธิการสามัญไม่สามารถติดตามผลได้ว่าหน่วยงานที่รับข้อเสนอแนะเชิงนโยบายได้นำไปปรับใช้หรือดำเนินการจริงหรือไม่ ไม่มีกรอบระยะเวลาหรือกลไกให้หน่วยงานเหล่านั้นต้องรายงานผลกลับมายังคณะกรรมาธิการสามัญ หรือในบางกรณีไม่ได้มีการนำเอาข้อเสนอแนะเชิงนโยบายของคณะกรรมาธิการสามัญไปพิจารณาปรับใช้ สำหรับด้านการรับฟังความเห็นและการพิจารณาเรื่องร้องเรียนของประชาชน คณะกรรมาธิการสามัญดำเนินการผ่านการลงพื้นที่ศึกษาดูงานและการจัดสัมมนา เพื่อเปิดพื้นที่ให้ประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้เสนอความเห็น อย่างไรก็ตาม ประสิทธิภาพในการการรับฟังความเห็นและพิจารณาเรื่องร้องเรียนไม่ได้อยู่แค่ที่คณะกรรมาธิการสามัญเพียงเท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับความร่วมมือจากผู้ร้องเรียนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งหากขาดความร่วมมือในส่วนนี้ ย่อมกระทบต่อผลสัมฤทธิ์ของการรับฟังความเห็นและการแก้ไขปัญหาจากข้อร้องเรียน นอกจากนี้ จากการศึกษายังพบปัญหาเชิงโครงสร้างของระบบคณะกรรมาธิการสามัญที่กำหนดขอบเขตหน้าที่และอำนาจที่ไว้อย่างกว้างและอาจต้องอาศัยตีความดังนั้น จึงอาจกล่าวได้ว่าหากต้องการให้การดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญ สภาผู้แทนราษฎร มีประสิทธิภาพจำเป็นจะต้องพิจารณาทบทวนกฎหมายที่เกี่ยวข้องและบังคับใช้กฎหมายดังกล่าวอย่างเคร่งครัด ควบคู่ไปกับการสร้างธรรมเนียมปฏิบัติที่สอดคล้องกับหลักการตรวจสอบถ่วงดุล เช่น ตำแหน่งประธานคณะกรรมาธิการสามัญจะต้องไม่สังกัดพรรคการเมืองเดียวกับตำแหน่งในฝ่ายบริหาร หรือการแต่งตั้งบุคคลเพื่อมาสนับสนุนการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการสามัญจะต้องเป็นบุคคลที่เหมาะสมมีความรู้ ความสามารถ ความเชี่ยวชาญ ในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับคณะกรรมาธิการสามัญคณะนั้นอย่างแท้จริง หรือการนำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายของคณะกรรมาธิการสามัญไปดำเนินการปรับใช้ และมีกลไกในการติดตามข้อเสนอแนะดังกล่าว อันจะช่วยให้การควบคุมตรวจสอบการบริหารราชการแผ่นดินของฝ่ายบริหารเป็นไปตามหลักการตรวจสอบถ่วงดุลและสอดรับกับคุณค่าของการปกครองในระบอบประชาธิปไตย