Transect-rapport 3105: Een Archeologisch Bureauonderzoek (BO). Terheijden, Kabeltracé De Schans. Gemeente Drimmelen (NB).

<p>In november-december 2020 is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied voor de aanleg van een kabel in Terheijden (gemeente Drimmelen). Voor de werkzaamheden moet een omgevingsvergunning worden verleend, waartoe een archeologisch onderzoek nodig is. Deze rapportage, in de vorm van een bureauonderzoek, geeft de eerste invulling aan deze onderzoekplicht.</p><p>Voor het kabeltracé zijn twee alternatieve routes ontworpen (opties A en B). De kabel wordt in beide gevallen aangelegd door middel van een gestuurde boring. In het geval van optie B wordt verder een traject van circa 65 m lengte aangelegd door een open ontgraving. Verder vinden alleen op de in- en uittredepunten van de boringen open ontgravingen plaats. Hiertoe is de volgende benaming aangehouden:<br>• Deelgebied A1 representeert de ‘startkuip’ bij optie A, terwijl Deelgebied B1 de startkuip bij optie B vertegenwoordigt.<br>• Deelgebied A2 is uit uittredepunt van optie A. Deelgebied B2 representeert het uittredepunt bij optie B. De open ontgraving bij optie B wordt aangeduid als ‘Deelgebied B3’.</p><p>Aan de hand van het bureauonderzoek bevond het plangebied zich in het Pleistoceen in een beekdal. Het beekdal was aanwezig tot ongeveer 2750 v.Chr. Daarna is het plangebied overdekt geraakt met veen. Door de ligging in een beekdal en een veenmoeras is het plangebied tot aan de ontginningen niet of nauwelijks bewoonbaar geweest. Hierom is de verwachting voor alle perioden tot aan de ontginningen nihil.</p><p>Vanaf ongeveer 1324 heeft in de omgeving van het plangebied turfwinning plaatsgevonden. Het plangebied kwam onder sterke invloed te staan van de rivier de Mark, circa 250 m ten zuiden ervan. Door de buitendijkse ligging van het plangebied was het gehele plangebied onderhevig aan overstromingen. Voor Deelgebied A1 kwam hierin verandering, toen de Laakdijk werd aangelegd. De Laakdijk dateert uit het jaar 1542, maar eerder was al een kade aanwezig. Deelgebied A1 is dus vanaf ongeveer 1542 (of eerder) bewoonbaar geweest. Op historische kaarten staat in dit deelgebied aan het begin van de 19e eeuw bebouwing weergegeven. Aan de hand hiervan is de verwachting op historische bebouwingsresten en erf-gerelateerde resten in dit deelgebied hoog.</p><p>Deelgebied B1 heeft altijd in buitendijks gebied gelegen. Totdat de loop van de Mark rond het midden van de 20e eeuw naar het zuiden verlegd werd, is dit plangebied onderhevig geweest aan overstromingen. Dit is zelfs nog te zien op een historische luchtfoto uit 1930. De verwachting op begraven bewoningsresten is in dit plangebied dan ook laag. Als deze al aanwezig waren, zullen deze resten zijn geërodeerd. Resten van verdedigingswerken kunnen in dit plangebied echter niet geheel worden uitgesloten. Op een afstand van ongeveer 65 m ten noorden van dit deelgebied zijn namelijk muurresten van de verdedigingswerken rond de Kleine Schans aangetroffen. Volgens historische kaarten is dit deelgebied onder meer in gebruik geweest als schutsveld en waren mogelijk palissaden of een spitsgracht aanwezig.</p><p>Deelgebieden A2 en B2-3 bevinden zich alle op het terrein direct rondom de Kleine Schans. Deze schans is gerealiseerd vanaf 1639. Bekend van historische kaarten en tekeningen is dat zich al voor de realisatie van de schans hier ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog een kampement (de ‘Achtermerct’) bevond. Bij de oprichting van de schans ging het plangebied deel uitmaken van de omwalling rond het verdedigingswerk. Het deel van de omwalling waarop Deelgebieden A2 en B2-3 liggen is op basis van het AHN het meest hoge, resterende deel van de omwalling. Op basis van historische luchtfoto’s hebben deze deelgebieden ook bij overstromingen van de Mark droog gelegen. Aan de hand hiervan en aan de hand van de hoogteligging kunnen hier nog (intacte) delen van de omwalling rond de Kleine Schans en, daaronder, resten van het kampement ‘Achtermerct’ worden aangetroffen. De verwachting hierop is vooralsnog zeer hoog. Er zijn geen aanwijzingen dat deze resten verstoord zijn geraakt.</p>