การอนุญาตประกอบกิจการขนส่งทางราง: วิเคราะห์ร่างพระราชบัญญัติ การขนส่งทางราง พ.ศ. ....

การค้นคว้าอิสระฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประเด็นปัญหาเกี่ยวกับการอนุญาตประกอบกิจการขนส่งทางรางโดยการวิเคราะห์ร่างพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. .... ที่บทบัญญัติยังคงมีความไม่เหมาะสมบางประการ แม้ว่าจะมีการจัดตั้งกรมการขนส่งทางรางขึ้นมาเพื่อวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งหน่วยงานกำกับดูแลการขนส่งทางรางอิสระซึ่งมีอำนาจในการอนุญาตประกอบกิจการขนส่งทางรางทุกชนิดแบบรวมศูนย์แล้วก็ตาม โดยผู้เขียนได้แบ่งประเด็นการศึกษาออกเป็น 5 ประเด็น ได้แก่ ขอบเขตการบังคับใช้ร่างพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. .... ความซ้ำซ้อนในการกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางราง ความซ้ำซ้อนระหว่างหน่วยงานกำกับดูแลการขนส่งทางรางกับผู้ประกอบกิจการขนส่งทางราง ความเหมาะสมของการใช้ระบบอนุญาตในการกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางรางและการกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางรางระหว่างประเทศ จากการศึกษาของผู้เขียนเมื่อศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายของสหภาพยุโรปและกฎหมายของประเทศญี่ปุ่นในประเด็นดังกล่าวพบว่า หลักเกณฑ์ในการกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางรางมีการยกเว้นไม่ให้ใช้บังคับกับการกำกับดูแลกิจการรถไฟในสวนสนุก โดยแบ่งประเภทการประกอบกิจการขนส่งทางรางออกเป็น 3 ประเภทหลัก ได้แก่ 1) การประกอบกิจการขนส่งทางรถไฟและรถไฟความเร็วสูงซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของหน่วยงานอิสระซึ่งอาจเป็นหน่วยงานกำกับดูแลในการเข้าสู่ตลาดกิจการด้วยหรือไม่ก็ตาม โดยหน่วยงานกำกับดูแลในการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางรถไฟและรถไฟความเร็วสูงด้วยระบบอนุญาตนั้นจะต้องไม่ประกอบกิจการขนส่งด้วยตนเอง 2) การประกอบกิจการขนส่งทางรางในเขตเมือง เช่น รถราง รถไฟฟ้า รถไฟฟ้าใต้ดิน ของประเทศสมาชิกยุโรปอยู่ภายใต้การกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดของหน่วยงานท้องถิ่นที่มีหน้าที่ในการจัดหาบริการขนส่งสาธารณะให้แก่ประชาชนในพื้นที่ของแต่ละประเทศ ส่วนประเทศญี่ปุ่นอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน การขนส่งและการท่องเที่ยว (MLIT) ด้วยระบบสัมปทานผ่านสัญญาจ้างให้บริการขนส่งสาธารณะ 3) การประกอบกิจการกระเช้าลอยฟ้าอยู่ภายใต้การกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดด้วยระบบใบอนุญาตจากหน่วยงานของรัฐที่มีอำนาจในแต่ละพื้นที่ นอกจากนี้ การขนส่งทางรถไฟและรถไฟความเร็วสูงข้ามพรมแดนในสหภาพยุโรปยังมีการกำหนดให้กิจการที่ได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการขนส่งจากประเทศสมาชิกหนึ่งแล้วสามารถประกอบกิจการในประเทศสมาชิกได้โดยไม่ต้องขออนุญาตประกอบกิจการใหม่ โดยมีหน่วยงานกลางคือ European Union Agency for Railways เป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับใบอนุญาตของประเทศสมาชิกทั้งหมด ด้วยเหตุดังกล่าวข้างต้น ผู้เขียนจึงเสนอแนะให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมร่างพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. .... ดังนี้ 1) เสนอให้มีการแก้ไขนิยามคำว่า “การขนส่งทางราง” ไม่ให้รวมถึง การขนส่งทางรางในสวนสนุกหรือการขนส่งทางรางที่มีการติดตั้งเพียงชั่วคราว โดยอาจกำหนดระยะเวลาในการให้บริการหรือจำนวนผู้โดยสารที่ยานพาหนะใช้ในการขนส่งทางรางเป็นเกณฑ์ในการพิจารณา 2) เสนอให้มีการแยกหลักเกณฑ์ในการกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางรางประเภทรถไฟและรถไฟความเร็วสูงออกกิจการขนส่งทางรางประเภทอื่น เช่น กิจการขนส่งมวลชนในเขตเมืองและกิจการกระเช้าลอยฟ้า 3) เสนอให้มีการยกเลิกบทบัญญัติในส่วนบทเฉพาะกาลตามมาตรา 161 ที่บัญญัติว่า “บรรดาอำนาจ สิทธิ และประโยชน์ที่การรถไฟแห่งประเทศไทยและการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย มีอยู่ตามกฎหมายว่าด้วยการรถไฟแห่งประเทศไทยหรือกฎหมายว่าด้วยการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย ให้ยังคงมีอยู่ต่อไปเพียงเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับพระราชบัญญัตินี้” 4) เสนอให้มีการยกเลิกบทบัญญัติในกฎหมายอื่นที่ให้อำนาจหน้าที่ของรัฐวิสาหกิจและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางรางด้วยการอนุญาตหรือให้สัมปทานการประกอบกิจการขนส่งทางรางทั้งหมด 5) เสนอให้มีการแก้ไขบทบัญญัติในส่วนการกำกับดูแลการเข้าสู่ตลาดกิจการขนส่งทางรางโดยใช้ระบบอนุญาตสำหรับกิจการเดินรถขนส่งทางรางและกิจการกระเช้าลอยฟ้า ส่วนการประกอบกิจการโครงสร้างพื้นฐานของระบบขนส่งทางรางให้ใช้ระบบสัมปทานผ่านหน่วยงานกรมการขนส่งทางรางซึ่งเป็นหน่วยงานกำกับดูแลเพียงหน่วยงานเดียว 6) เสนอให้มีการจัดตั้งหน่วยงานกำกับดูแลสำหรับการประกอบกิจการขนส่งทางรางข้ามพรมแดนในกรมขนส่งทางรางขึ้น