ปัจจัยที่ส่งผลต่อการใช้บัญชีเป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาความยากจนของเกษตรกรไทยในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้

การศึกษาเรื่องปัจจัยที่ส่งผลต่อการใช้บัญชีเป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาความยากจนของเกษตรกรไทย ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการตัดสินใจทำบัญชีของเกษตรกรไทย ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ และ 2) เพื่อนำเสนอข้อเสนอแนะแนวทางในการส่งเสริมให้เกษตรกรไทยมีการจัดทำบัญชี ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ การศึกษาครั้งนี้ใช้การวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากเกษตรกร จำนวน 288 คน ที่เข้าร่วมในโครงการพัฒนาตามศักยภาพของพื้นที่และผ่านการอบรมการจัดทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือนจากกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 ในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส จังหวัดปัตตานี และจังหวัดยะลา และจากการสัมภาษณ์บุคคลที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานด้านการให้คำปรึกษาแนะนำการจัดทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน ทั้งในส่วนกลางและระดับพื้นที่ จำนวน 10 คน ผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อการตัดสินใจทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน เรียงลำดับตามความสำคัญ ดังนี้ ลำดับแรก คือ ปัจจัยทางสังคม ทั้งด้านการชักจูง/จูงใจจากการรวมกลุ่มหรือเป็นสมาชิกกลุ่มทางสังคมและด้านพฤติกรรมเลียนแบบ มีความสัมพันธ์กับการตัดสินใจทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ซึ่งแหล่งข่าวสารหลักที่เกษตรกรทราบมาจากหน่วยงาน/องค์กรภาครัฐและทราบจากผู้นำชุมชน/ตัวแทนชุมชน รองลงมา คือ ปัจจัยการส่งเสริมและสนับสนุนของภาครัฐ โดยเกษตรกรมีความต้องการให้ภาครัฐสนับสนุนงบประมาณและการฝึกอบรม เพื่อเป็นแรงจูงใจและแรงกระตุ้นให้จัดทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.20 มีระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมาก) ลำดับต่อมา คือ ปัจจัยด้านทัศนคติและการเรียนรู้ (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 3.83 มีระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมาก) โดยกลุ่มที่จัดทำบัญชีมีทัศนคติที่ดีกว่ากลุ่มที่ไม่จัดทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน และลำดับสุดท้าย คือ ปัจจัยส่วนบุคคล ด้านจำนวนสมาชิกในครอบครัวมีความสัมพันธ์กับการตัดสินใจทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 และด้านสถานะทางการเงินของครัวเรือน มีความสัมพันธ์กับการตัดสินใจทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยเกษตรกรที่จัดทำบัญชีมีวัตถุประสงค์หลัก คือ เพื่อควบคุมรายรับ - รายจ่าย เพื่อลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน และเพื่อสร้างความมั่นคงในอนาคต ตามลำดับ ในขณะที่ปัจจัยที่ไม่ส่งผลต่อการตัดสินใจทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน ได้แก่ ปัจจัยส่วนบุคคล ด้านอายุและระดับการศึกษา แนวทางในการส่งเสริมการจัดทำบัญชีของเกษตรกรไทย ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ แบ่งเป็น 5 แนวทาง ตามความสำคัญ ดังนี้ 1) การส่งเสริมด้วยปัจจัยทางสังคม โดยประชาสัมพันธ์ข่าวสารอย่างต่อเนื่องผ่านสื่อต่าง ๆ และสื่อสังคมออนไลน์ที่เป็นที่นิยม โดยผู้นำชุมชนหรือบุคคลที่มีชื่อเสียง และการสร้างแรงจูงใจ สร้างการมีส่วนร่วมระหว่างเจ้าหน้าที่ ชุมชน และคนในชุมชน เพื่อส่งเสริมให้เกิด “ตัวอย่าง” หรือ “ต้นแบบ” ของการจัดทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน 2) การส่งเสริมสนับสนุนของภาครัฐด้านงบประมาณในการจัดจ้างบุคคลในพื้นที่และสร้างแรงจูงใจหรือให้รางวัลแก่ผู้จัดทำบัญชี และด้านการฝึกอบรม จัดทำแผนการปฏิบัติงานโดยสอดแทรกการปฏิบัติจริงพร้อมกับการสอนทฤษฎีเพื่อให้สามารถนำความรู้ไปถ่ายทอดต่อได้ 3) การส่งเสริมด้านทัศนคติและการเรียนรู้ หน่วยงานรัฐควรส่งเสริมให้บุคคลในพื้นที่ศึกษาหาความรู้ด้วยตนเองจากแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ พร้อมการกำกับและติดตามการจัดทำบัญชีหลังการอบรม 4) การส่งเสริมด้านปัจจัยส่วนบุคคล หน่วยงานรัฐควรบูรณาการหาแนวทางเพิ่มอาชีพให้กับคนยากจน สร้างอาชีพให้กับบุตรหลานของคนในพื้นที่ และให้บุตรหลานช่วยเหลือในการจัดทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือน และ 5) การส่งเสริมอื่น ๆ เช่น การสร้างเครือข่ายบุคคลในพื้นที่ใกล้ชิดกับกลุ่มเป้าหมายและมีสื่อการเรียนการสอนที่มีภาษาหลากหลาย เช่น สมุดบัญชีเป็นภาษาอิสลาม เป็นต้น แนวทางเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมการจัดทำบัญชีรับ - จ่ายในครัวเรือนให้แก่เกษตรกรและช่วยให้การแก้ไขปัญหาความยากจนในพื้นที่ มีประสิทธิภาพมากขึ้น