การบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือกับการนำนโยบายโครงการโรงเรียนคุณภาพไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่: กรณีศึกษาสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุพรรณบุรี เขต 1

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบและกระบวนการบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือในการนำนโยบายโครงการโรงเรียนคุณภาพไปปฏิบัติในพื้นที่ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุพรรณบุรี เขต 1 โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการวิจัยเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มเป้าหมาย 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มบุคลากรของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา กลุ่มบุคลากรของโรงเรียนคุณภาพและโรงเรียนเครือข่าย และกลุ่มภาคประชาชนและชุมชน ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือของโรงเรียนในโครงการโรงเรียนคุณภาพเป็นไปในลักษณะของเครือข่ายความสัมพันธ์แนวราบที่มีการร่วมมือกันระหว่างโรงเรียนคุณภาพหลักและโรงเรียนเครือข่ายในการแลกเปลี่ยนทรัพยากรและความเชี่ยวชาญ โดยใช้แผนการขับเคลื่อนกิจกรรมและการใช้ทรัพยากรร่วมกันเป็นกลไกสำคัญในการดำเนินงาน ซึ่งช่วยลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา พัฒนาคุณภาพการศึกษา และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน จากการศึกษาพบว่า สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุพรรณบุรี เขต 1 มีรูปแบบและกระบวนการสร้างความร่วมมือในการบริหารจัดการโครงการโรงเรียนคุณภาพที่เป็นรูปธรรมและสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับบริบทอื่น ๆ ได้ ดังนี้ การวิเคราะห์บริบทเชิงพื้นที่ การสร้างความเข้าใจและการมีส่วนร่วม การคัดเลือกและสร้างเครือข่ายสถานศึกษา การจัดทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) การกำหนดแผนขับเคลื่อนและการใช้ทรัพยากรร่วมกัน และการนิเทศ ติดตาม และประเมินผลการดำเนินงาน การวิจัยยังพบว่าการบริหารจัดการแบบร่วมมือของโครงการโรงเรียนคุณภาพส่งผลเชิงบวกต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในหลายระดับ ดังต่อไปนี้ ระดับผู้เรียน โครงการส่งผลให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนสูงขึ้น โดยเฉพาะในวิชาภาษาไทย วิทยาศาสตร์ และภาษาอังกฤษ ในปีการศึกษา 2566 เมื่อเทียบกับปีการศึกษา 2564 และ 2565 นอกจากนี้ ผู้เรียนยังได้รับโอกาสในการพัฒนาตนเองอย่างรอบด้านผ่านกิจกรรมเสริมหลักสูตรที่หลากหลาย และมีทรัพยากรและสิ่งอำนวยความสะดวกที่เอื้อต่อการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ ระดับครูและบุคลากรทางการศึกษา การเข้าร่วมโครงการโรงเรียนคุณภาพเอื้อให้ครูและบุคลากรทางการศึกษาได้พัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องผ่านกระบวนการต่าง ๆ ทั้งการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การอบรมเชิงปฏิบัติการ และการมีส่วนร่วมในชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ ส่งผลให้ครูมีความรู้ความเข้าใจและสามารถจัดการเรียนรู้เชิงรุกได้อย่างมีประสิทธิภาพ ระดับสถานศึกษา การเข้าร่วมโครงการโรงเรียนคุณภาพส่งผลให้สถานศึกษามีการพัฒนาหลักสูตรให้มีความทันสมัย สอดคล้องกับความต้องการของผู้เรียน มีความคล่องตัวในการบริหารจัดการ และสามารถตอบสนองต่อบริบทและความต้องการของชุมชนได้อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ สถานศึกษายังมีการนำระบบข้อมูลและการประเมินผลมาใช้ในการตัดสินใจเชิงนโยบาย เพื่อการปรับปรุงและพัฒนาสถานศึกษาอย่างเป็นระบบและยั่งยืน ระดับภาคีเครือข่าย ได้แก่ คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้ปกครอง และชุมชน มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับโรงเรียนมากขึ้น โดยมีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ของโรงเรียน ซึ่งนำไปสู่ความไว้วางใจต่อการบริหารงานของโรงเรียน ระดับชุมชน/สังคม โครงการโรงเรียนคุณภาพได้สร้างความเปลี่ยนแปลงเชิงบวกต่อทัศนคติของชุมชนที่มีต่อโรงเรียน โดยผู้ปกครองและชุมชนมีความเชื่อมั่นในโรงเรียนมากขึ้น และเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของโรงเรียนร่วมกัน อย่างไรก็ตาม ยังคงมีอุปสรรคด้านความกังวลของผู้ปกครองเกี่ยวกับการยุบรวมโรงเรียน ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อความสะดวกในการเดินทางและค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น และข้อจำกัดด้านงบประมาณ ด้วยงบประมาณส่วนใหญ่เน้นไปที่โรงเรียนคุณภาพหลัก ทำให้โรงเรียนเครือข่ายขาดแคลนงบประมาณในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขเพื่อให้การบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมสามารถส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนเครือข่ายได้อย่างเต็มศักยภาพ ข้อเสนอแนะจากงานวิจัยชิ้นนี้มีดังนี้ (1) เพื่อให้โรงเรียนเครือข่ายสามารถพัฒนาคุณภาพการศึกษาได้อย่างเต็มศักยภาพ จึงควรมีการสนับสนุนงบประมาณให้กับโรงเรียนเครือข่ายอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม (2) เพื่อส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง ควรมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และประสบการณ์ระหว่างโรงเรียนคุณภาพและโรงเรียนเครือข่าย รวมถึงระหว่างสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาต่าง ๆ (3) เพื่อสร้างความเข้าใจและความร่วมมือในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ควรมีการส่งเสริมและสนับสนุนให้ผู้ปกครองและชุมชนมีส่วนร่วมในการดำเนินงานของโรงเรียนคุณภาพและโรงเรียนเครือข่าย