สุนทรียศาสตร์กับการจัดการพื้นที่สาธารณะ: การพัฒนาพื้นที่เกาะกรุงรัตนโกสินทร์ให้เป็นเมืองโรแมนติก

การศึกษา “สุนทรียศาสตร์กับการจัดการพื้นที่สาธารณะ: การพัฒนาพื้นที่เกาะกรุงรัตนโกสินทร์ให้เป็นเมืองโรแมนติก” นี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาถึงเนื้อแท้และความเป็นไปได้ในการพัฒนาพื้นที่เกาะกรุงรัตนโกสินทร์ให้เป็นเมืองที่มีชีวิต ต่อเติมลมหายใจ และสร้างความผูกพันให้กับผู้คนที่อยู่อาศัยและสัญจรผ่าน โดยคำนึงถึงความสำคัญของการใช้พื้นที่สาธารณะให้สนองต่อความต้องการในระดับปัจเจกชน สรรรค์สร้างบริบทแวดล้อมของเมืองที่ปรุงแต่งด้วยสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมอันโดดเด่นในแต่ละยุคสมัยเพื่อสร้างความสุนทรียะและเชื่อมใจผู้คนให้เข้ากับเมือง สอดคล้องกับนิยามของ “เมืองโรแมนติก” ที่ผู้วิจัยได้ศึกษาไว้ ณ ที่นี้การค้นคว้าอิสระนี้ได้ให้ความสำคัญกับแนวคิดของสุนทรียศาสตร์ เป็นพื้นฐานสำคัญในการกำหนดรูปแบบของการรับรู้ หรือสุนทรียภาพของปัจเจกชนที่แตกต่างหลากหลายกันออกไป โดยสามารถจำแนกรูปแบบของสุนทรียภาพได้ 3 ลักษณะ คือ สุนทรียภาพเชิงประสาทสัมผัส (Sensory Aesthetics) สุนทรียภาพเชิงรูปทรง (Formal Aesthetics) และสุนทรียภาพเชิงสัญลักษณ์ (Symbolic Aesthetics) พิจารณาประกอบกับแนวคิดการเมืองเพื่อให้เห็นถึงความเกี่ยวเนื่องสัมพันธ์เชิงอำนาจในการแสดงออก การแบ่งแยก และการรับรู้ของผู้คนในสังคม สุนทรียศาสตร์การพัฒนาเมืองจึงเป็นการศึกษาเพื่อพิจารณาถึงการรับรู้ในมิติต่าง ๆ ของการกำหนดนโยบาย การบังคับใช้เพื่อให้เป็นไปตามแนวทางของนโยบายนั้น และผลของการดำเนินนโยบายว่าสอดคล้องกับบริบทของสังคมของพื้นที่นั้น ๆ ผ่านการรับรู้ของผู้คนได้มากน้อยเพียงใด การกำหนดนิยามของเมืองโรแมนติก เพื่อใช้เป็นเกณฑ์ในการพัฒนาพื้นที่เกาะกรุงรัตนโกสินทร์ให้เป็น “ต้นแบบเมืองโรแมนติก” นั้น ผู้วิจัยได้ใช้รูปแบบของเมืองโรแมนติก 3 ลักษณะ มาใช้ในการศึกษา ประกอบด้วย รูปแบบเมืองโรแมนติกจากการศึกษาวรรณกรรม รูปแบบของเมืองโรแมนติกที่มีชื่อเสียงในระดับโลก และรูปแบบของเมืองโรแมนติกจากการรับรู้และความคาดหวังของประชาชนในเขตกรุงเทพมหานคร โดยเป็นการศึกษาผ่านการค้นคว้าเอกสารชั้นปฐมภูมิและทุติยภูมิ ถึงแนวคิดในการผสานเอา “ความรักโรแมนติก” มาปรับใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาเมือง โดยอาศัยบริบทของกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส และนครเวนิส ประเทศอิตาลี มาแสดงให้เห็นเป็นกรณีศึกษาของการเป็นเมืองโรแมนติกที่มีชื่อเสียงในระดับโลก การศึกษาในครั้งนี้ยังรวมถึงใช้แบบสอบถามของประชาชนทั่วไปในกรุงเทพมหานคร เพื่อให้เกิดความเข้าใจในมิติของการรับรู้และความคาดหวังของผู้คนต่อการพัฒนาพื้นที่เกาะกรุงรัตนโกสินทร์ให้เป็นเมืองโรแมนติกอย่างลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น เกาะกรุงรัตนโกสินทร์ เป็นพื้นที่ศูนย์กลางทางวัฒนธรรมที่ยังคงรักษาคุณค่าในด้านประวัติศาสตร์ ผ่านงานสถาปัตยกรรม ศิลปกรรม และโครงข่ายระบบคูคลองที่ได้รับการอนุรักษ์ภายใต้คณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์และเมืองเก่า ซึ่งทำหน้าที่กำหนดนโยบายและควบคุมดูแลการดำเนินงานพัฒนาทั้งจากภาครัฐและภาคเอกชน หากแต่การดำเนินงานที่ผ่านมาได้ก่อให้เกิดความสูญเสียต่อคุณค่าของเมือง โดยเฉพาะมิติด้านสังคม ซึ่งทำให้จิตวิญญาณเมืองของเกาะกรุงรัตนโกสินทร์ค่อย ๆ เลือนหายไป ผู้วิจัยจึงได้เสนอแนวทางการพัฒนาพื้นที่ให้เป็นเมืองโรแมนติก ที่จะส่งเสริมให้เกิดการสร้างสรรค์พื้นที่สาธารณะเพื่อตอบสนองการใช้งานของคนในระดับปัจเจกชน พร้อมกันนั้น ต้องรักษาไว้ซึ่งวิถีชีวิตของผู้คนที่จะทำหน้าที่ประสานเชื่อมใจของผู้พำนักอาศัยและผู้สัญจรให้ผสานเป็นหนึ่งกับเมือง จนเกิดความทรงจำที่ฝังไว้ในหัวใจ และสามารถส่งต่อสืบไปได้จากการพินิจชมเมือง ก่อให้เกิดการประสานสัมพันธ์และนำไปสู่ความโรแมนติกได้ในที่สุด