Bureauonderzoek Archeologie Plangebied Kromme Elleboog 2 te Meppel, Gemeente Meppel

Hamaland Advies heeft in opdracht van BJZ.nu Bestemmingsplannen, een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor de herontwikkeling van de voormalige Boomdrukkerij aan de Kromme Elleboog 2 te Meppel. De ontwikkeling behelst de realisatie van appartementen en een parkeergarage en uitsluitend aan de Groenmarkt, mogelijk op de begane grond, centrumfuncties. Deze rapportag bevat gegevens van alle eerder uitgevoerde onderzoeken in dit gebied.Het plangebied ligt aan beide zijden van de Kromme Elleboog. De oppervlakte van het oostelijk onbebouwd deel met de functie ‘parkeren’ bedraagt ca. 1.535 m² en de oppervlakte van het westelijk bebouwd deel bedraagt 2.485 m². De totale oppervlakte van het plangebied is 4.020 m². De ontwikkeling van de parkeergarage zorgt voor een nieuwe, tijdens het opstellen van het bureauonderzoek, nog onbekende bodemverstoring.Het plangebied heeft op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Meppel een hoge archeologische verwachting door de ligging in de historische kern van Meppel. Gemeentelijke eis is een KNA conform onderzoek bij alle plangebieden bij bodemingrepen met een groter oppervlak dan 50 m² en dieper dan 30 centimeter minus maaiveld.Door de overschrijding van de vrijstellingsgrens is door Hamaland Advies een KNA conform bureauonderzoek uitgevoerd dat aangevuld is met een bouwdossieronderzoek, locatiebezoek en bouwvrijstellingsdiepten. Gegeven het ontbreken van een definitief bouwplan, kan deze archeologische rapportage eventueel als leidraad gebruikt worden voor het nog op te stellen ontwerp. Wij adviseren zoveel mogelijk uit te gaan van behoud door ontwikkeling door de aanwezige archeologische waarden zoveel mogelijk in te passen in het nieuwe ontwerp.Het bevoegd gezag, de Gemeente Meppel, haar archeologisch adviseur mevrouw drs. M. Nieuwenhuis en de vervangend provinciaal archeoloog van Drenthe, de heer dr. T. ten Anscher, hebben de resultaten van het conceptrapport van het bureauonderzoek getoetst en van commentaar voorzien en mondeling toegelicht tijdens een overleg op het Provinciehuis in Assen op 11 maart 2016. Tevens is op verzoek van dhr. Ten Anscher (provincie Drenthe) aanvullend kaartmateriaal vervaardigd (compilatiekaarten) waarin de bestudeerde en tijdens het onderzoek gegenereerde bodemgegevens verwerkt zijn. De opmerkingen en aanvullingen zijn in deze definitieve rapportage verwerkt.ConclusieOp grond van de bestudeerde bronnen (geologie, historie, historische geografie en archeologie) kan geconcludeerd worden dat het plangebied een middelhoge trefkans heeft op archeologische vindplaatsen vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen en een hoge trefkans op archeologische vindplaatsen uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Het plangebied maakt deel uit van de historische kern van Meppel dat, behalve een AMK-terrein van hoge archeologische waarde, tevens aangewezen is als ‘provinciaal belang archeologie’. De gemeente hanteert voor zones met een hoge verwachting een vrijstellingsgrens van 50 m². Bij projecten in de historische binnenstad groter dan 50 m² die tevens dieper reiken dan 30 cm-mv moet in deze gebieden nader archeologisch onderzoek worden gedaan. Door de geplande bodemingrepen zal de ondergrond in het plangebied naar verwachting tot in het pleistocene dekzand geroerd gaan worden. Dit betekent dat de ter plaatse van de geplande nieuwbouw aanwezige archeologische waarden (sporen en vondsten) verloren zullen gaan.AdviesBoom complex, westelijk deel plangebied Aangezien de bestaande gebouwen van het voormalige Boomcomplex voorzien zijn van vloeren van gewapend beton met een dikte variërend tussen de 50 cm en 100 cm-mv, achten wij het niet zinvol om een inventariserend veldonderzoek met behulp van boringen uit te voeren. Een deel van het plangebied rondom de bestaande bebouwing is voorzien van klinkers. Delen hiervan zijn reeds door RAAP onderzocht in 2005. Bovendien zijn er milieukundige boringen verricht en is door Hamaland Advies bouwdossieronderzoek verricht, op grond waarvan geconstateerd is dat de bodemverstoring buiten de bebouwing zich beperkt tot de bovenste 30 cm-mv tot 150 cm-mv. Onder de bebouwing bedraagt de diepte van de bodemverstoring tussen de 1,25 m-mv tot 3,17 m-mv.Gegeven het feit dat rekening gehouden wordt het een marge van 30cm boven archeologisch waardevolle lagen kan er onder de gebouwen zonder beperking worden gegraven tot een diepte van 0,95 m-mv – 2,87 m-mv. In de onbebouwde delen van het plangebied geldt een vrijstellingsgrens tot 0,30 m-mv. Voor het bepalen van de exacte marges wordt verwezen naar de Zanddieptekaart (afb. 10,27 en 28) en de Verstoringsdieptekaart (afb. 11) in dit rapport. Wij adviseren de initiatiefnemer om waar mogelijk, het ontwerp aan te passen aan de genoemde marges, om de aanwezige archeologische waarden zoveel mogelijk in situ te kunnen behouden.Indien de geplande bodemingrepen de voornoemde vrijstellingsgrenzen toch nog mochten overschrijden, dan is vervolgonderzoek nodig in de vorm van een waarderend proefsleuvenonderzoek. Hamaland Advies adviseert in dat geval om verspreid over het westelijk deel van het plangebied in de dieper te verstoren delen van het plangebied proefsleuven aan te leggen, waarbij in totaal 15% van dit westelijk deel (2.485 m²) van het plangebied wordt onderzocht. De uiteindelijke omvang en positie van de sleuven zal na presentatie van het definitieve ontwerp in overleg met het bevoegd gezag worden bepaald en opgenomen worden in het puttenplan van het nog op te stellenProgramma van Eisen.Parkeerplaatsen Kromme Elleboog, oostelijk plangebied Het oostelijk deel van het plangebied bestaat momenteel uit parkeergelegenheden langs de Kromme Elleboog. Dit gebied is in 2005 door RAAP en in 2012 door middel van grondboringen onderzocht door Hamaland Advies en gerapporteerd door Econsultancy. De aangetroffen bodemopbouw bestaat onder de moderne klinkerverharding en de laag cunet-/stabilisatiezand uit een woon-/cultuurgrond die door lijkt te lopen tot minimaal 157 cm-mv. Hierin zijn, naast het vele baksteenpuin, een fragment vensterglas uit het begin van de 20e eeuw en een fragment witbakkend aardewerk met loodglazuur uit het eind van de 18e eeuw/begin 19e eeuw aangetroffen. In de ondergrond zullen zich waarschijnlijk nog veel muurresten/funderingen van historische bebouwing bevinden, gezien het feit dat alle boringen gestuit zijn op verhardingen. De onderzoeksresultaten lijken de aanwezigheid van oude stadsbebouwing in het plangebied te bevestigen. In hoeverre er ook sprake is van oudere resten uit de Late-Middeleeuwen of de Nieuwe tijd was niet te achterhalen met behulp van het booronderzoek. Booronderzoek is daarvoor niet de meest geschikte methode. Gravend onderzoek is dat wel.Hamaland Advies adviseert evenals RAAP om bij bodemingrepen die de gemeentelijke vrijstellingsgrens (30 cm-mv) overschrijden een vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van een archeologisch proefsleuvenonderzoek (IVO-P) voorafgaand aan de geplande nieuwbouw. Er zijn geen aanvullende gegevens bekend die een andere conclusie rechtvaardigen. Op basis van het onderhavige bureauonderzoek onderschrijven wij daarom dit advies en adviseren om een waarderend proefsleuvenonderzoek uit te voeren waarbij minimaal 15% van het oostelijk deelgebied (1.535 m²) wordt onderzocht door middel van proefsleuven. De uiteindelijke omvang en positie van de sleuven zal na presentatie van het definitieve ontwerp in overleg met het bevoegd gezag worden bepaald en opgenomen worden in het puttenplan van het nog op te stellen Programma van Eisen. Voor de delen van het plangebied waar vervolgonderzoek wordt geadviseerd is een Maatregelenkaart vervaardigd, welke weergegeven is in afbeelding 29 in dit rapport.VoorbehoudBovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Met nadruk wijst Hamaland Advies erop dat dit selectieadvies nog niet betekent dat al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. De resultaten van dit onderzoek zullen namelijk eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid, gemeente Meppel en haar archeologisch adviseur, mw. drs. M. Nieuwenhuis en de vervangend provinciaal archeoloog van Drenthe (dr. T. ten Anscher), waarna een selectiebesluit wordt genomen. Voor het verrichten van de sloopbegeleiding en/of het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek dient een Programma van Eisen te worden opgesteld, dat vooraf ter toetsing wordt aangeboden bij het bevoegd gezag.Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de RCE te Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Meppel (drs. M. Nieuwenhuis, e-mail: [e-mail] ) en de provinciaal archeoloog hiervan per direct in kennis te stellen.