การศึกษารูปแบบการบริหารจัดการโครงการที่อยู่อาศัยผู้มีรายได้น้อยโดยกรุงเทพมหานคร

การศึกษาวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์บทบาท หน้าที่ และนโยบายของหน่วยงานในสังกัดกรุงเทพมหานคร รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการพัฒนาและบริหารจัดการโครงการที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อย ตลอดจนการจัดสรรงบประมาณและแนวทางการพัฒนาโครงการที่เหมาะสมกับบริบทของเมืองมหานคร โดยมุ่งวิเคราะห์ทั้งในเชิงนโยบาย โครงสร้างการบริหาร และความต้องการของผู้อยู่อาศัยจริง เพื่อหาแนวทางการพัฒนาระบบที่อยู่อาศัยที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนงานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ประกอบด้วย การเก็บข้อมูลเชิงปริมาณผ่านแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่างผู้อยู่อาศัยในโครงการที่อยู่อาศัยประเภทต่าง ๆ ในเขตกรุงเทพมหานคร จำนวนทั้งสิ้น 416 ราย โดยใช้การสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้น (Stratified Sampling) ครอบคลุม 4 ประเภทโครงการ ได้แก่ โครงการของกรุงเทพมหานคร โครงการบ้านมั่นคงของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) โครงการเอื้ออาทรการเคหะแห่งชาติ และโครงการภาคเอกชนที่ได้รับสิทธิประโยชน์จาก BOI ทั้งนี้ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรม PSPP เพื่อหาค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบความแตกต่างทางสถิติ (ANOVA และ Tukey HSD) นอกจากนี้ยังมีการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้บริหารหน่วยงานและผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจากภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน รวม 6 ราย โดยใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง (Semi-structured Interview) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการตั้งรหัสข้อมูล (Coding) และสังเคราะห์ประเด็นตามกรอบการเปรียบเทียบใน 4 มิติหลัก ได้แก่ นโยบาย, กระบวนการพัฒนา,การบริหารจัดการโครงการ และข้อเสนอแนะเชิงนโยบายผลการศึกษาพบว่า โครงการของภาคเอกชนมีแนวโน้มให้คุณภาพชีวิตที่สูงกว่าโดยเฉพาะด้านกายภาพและสิ่งแวดล้อม ขณะที่โครงการบ้านมั่นคงมีจุดเด่นด้านความมีส่วนร่วมของชุมชนและความสัมพันธ์ทางสังคม ส่วนโครงการของภาครัฐ เช่น การเคหะฯ และโครงการของกรุงเทพมหานคร ประสบกับข้อจำกัดด้านงบประมาณ การบริหารจัดการ และความต่อเนื่องในการพัฒนา งานวิจัยเสนอแนวทางการพัฒนาเชิงระบบที่กรุงเทพมหานครควรพิจารณา ได้แก่ การจัดตั้งหน่วยงานเฉพาะด้านที่อยู่อาศัยในระดับเมือง การพัฒนากำลังคนเชิงเทคนิคโดยเฉพาะด้านการใช้ฐานข้อมูลและเทคโนโลยีดิจิทัล การส่งเสริมกระบวนการวางแผนแบบมีส่วนร่วม (Collaborative Planning) และการสร้างโครงสร้างแพลตฟอร์มแบบเปิด (Open Platform) เพื่อเป็นระบบกลางในการสนับสนุนภาคีภายนอกให้เข้ามามีบทบาทมากขึ้น ข้อเสนอเชิงนโยบายจากการวิจัยมุ่งให้กรุงเทพมหานครทำหน้าที่ในเชิงโครงสร้างและกำกับมากกว่าการดำเนินการโดยลำพัง โดยเปิดพื้นที่ให้หน่วยงานภาคีทั้งจากรัฐ เอกชน และชุมชนเข้ามาร่วมพัฒนาและบริหารจัดการระบบที่อยู่อาศัยร่วมกัน เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนอย่างยั่งยืนและเหมาะสมกับบริบทของมหานครขนาดใหญ่