Komunikacyjne aspekty społecznego sporu o ocenę polskiej transformacji ustrojowej i demokracji. Badania wstępne nad świadomością dyskursową elit symbolicznych

Zbiór danych składa się z transkrypcji 21 wywiadów pogłębionych przeprowadzonych od czerwca do października 2021 r. z dziennikarzami i dziennikarkami, publicyst(k)ami i publicznymi intelektualist(k)ami, związanymi z ogólnopolskimi mediami opiniotwórczymi. Grupę dobierano celowo. Objęła osoby reprezentujące różne opcje światopoglądowe. Podział płciowy nie był zbalansowany (7 kobiet i 14 mężczyzn), ponieważ polskie media opiniotwórcze pozostają zmaskulinizowane. Wywiady trwały najczęściej 85–90 min. Transkrypcje poddano pseudonimizacji. Badani byli w momencie wywiadu w wieku 32–64 lat, reprezentowali trzy pokolenia autorów i autorek medialnych. Należą oni do elit symbolicznych, które kształtują społeczny porządek znaczeń. Celem badań była analiza świadomości dyskursowej elit symbolicznych, tj. ich przekonań o tym, jak dyskurs publiczny oddziałuje na rzeczywistość społeczną, kompetencji odróżniania konstruktów dyskursowych od empirycznej rzeczywistości i gotowości do krytyki własnego dyskursu. Badani byli proszeni m.in. o wskazywanie własnej pozycji w polu debaty publicznej, ocenę własnego dyskursu, preferowanych strategii zabierania głosu oraz recepcji własnych wypowiedzi publicznych, diagnozowanie strukturalnych i komunikacyjnych problemów debaty publicznej, ocenę roli elit w kształtowaniu dyskursu publicznego (w tym w kontekście debaty o ocenie transformacji ustrojowej), refleksję nad publicznością mediów i oczekiwaniami swoich odbiorców oraz refleksję nad relacją dyskursu publicznego i rzeczywistości społecznej. Badani najczęściej formułowali sceptyczne oceny indywidualnego wpływu na praktyki społeczne i wyrażali krytykę elit symbolicznych, ale rzadko i w wybranych aspektach byli gotowi do krytycznej analizy własnego wkładu w kształtowanie dyskursu publicznego.