การปรับตัวของแม่เลี้ยงเดี่ยวเมื่อบุตรเป็นผู้เสียหายในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศ: กรณีศึกษาผู้ใช้บริการของสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดอุทัยธานี

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการปรับตัวของแม่เลี้ยงเดี่ยวเมื่อบุตร เป็นผู้เสียหายในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศและค้นหาข้อเสนอแนะหรือแนวทางในการช่วยเหลือ แม่เลี้ยงเดี่ยวในการปรับตัว ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้มีส่วนร่วมในการวิจัย คือ แม่เลี้ยงเดี่ยว ที่บุตรเป็นผู้เสียหายในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศ จำนวน 10 ราย จากการศึกษา พบว่า แม่เลี้ยงเดี่ยวต้องเผชิญภาวะวิกฤติจากการที่บุตรเป็นผู้ถูกกระทำ ซึ่งสามารถเรียบเรียงลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น แบ่งตามช่วงเวลาของเหตุการณ์ได้เป็น 3 ระยะ คือ ระยะ“ก่อนเข้าสู่” ระยะ “ระหว่าง” และระยะ “หลัง” การเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวที่มีบุตรเป็นผู้เสียหาย ในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศ แม่เลี้ยงเดี่ยวต้องทำบทบาทหน้าที่ความเป็นแม่ ไปพร้อมกับการเสริมพลังอำนาจให้บุตร ควบคู่ไปกับการที่ตนเองต้องปรับตัวให้ผ่านพ้นวิกฤตเช่นกัน โดยกระบวนการปรับตัวของแม่เลี้ยงเดี่ยว สามารถแบ่งได้เป็น 5 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 การปฏิเสธความจริง ระยะที่ 2 ความโกรธ ระยะที่ 3 ความรู้สึกอยากต่อรอง ระยะที่ 4 ความซึมเศร้า และระยะที่ 5 การยอมรับ ความจริง ซึ่งแม่เลี้ยงเดี่ยวแต่ละรายจะใช้เวลาในการปรับตัวในแต่ละระยะแตกต่างกัน โดยบางรายก้าวผ่านไปสู่ระยะที่ 5 การยอมรับความจริงได้เร็วกว่า ในขณะที่บางรายไม่สามารถผ่านไปสู่ระยะ การยอมรับได้เลย ขึ้นอยู่กับปัจจัยของประสบการณ์ชีวิต พื้นฐานครอบครัว ทุนทางสังคม อาชีพ รายได้ ระดับการศึกษา บริบทสังคมและการช่วยเหลือของหน่วยงาน ซึ่งล้วนมีผลต่อการปรับตัวของแม่เลี้ยงเดี่ยว โดยพบว่าหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงยังไม่เป็นที่รู้จักของแม่เลี้ยงเดี่ยว หน่วยงานขาดการวางแผนการทำงานและติดตามผลร่วมกัน แม่เลี้ยงเดี่ยวขาดความรู้ความเข้าใจในขั้นตอนของกฎหมาย เข้าไม่ถึงสิทธิสวัสดิการที่ควรได้รับ แม่เลี้ยงเดี่ยวมีมุมมองว่าการเข้าถึงหน่วยงานเป็นเรื่องยาก กระบวนการให้ความช่วยเหลือ แม่เลี้ยงเดี่ยวจึงไม่ใช่หน้าที่ของ หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่ควรเป็นการทำงานภายใต้ความร่วมมือของทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน ชุมชน สังคม ครอบครัว รวมทั้ง ตัวแม่เลี้ยงเดี่ยวเอง นักสังคมสงเคราะห์มีบทบาทสำคัญ ในการช่วยเหลือเยียวยาสภาพจิตใจของแม่เลี้ยงเดี่ยว การทำหน้าที่เป็นผู้ประสานงานเพื่ออำนวยความสะดวกในระหว่างการดำเนินคดี และช่วยให้แม่เลี้ยงเดี่ยวเข้าถึงสิทธิสวัสดิการที่ควรได้รับ หน่วยงานภาคีเครือข่ายต้องทำงานเชิงรุกในการเผยแพร่ความรู้เรื่องกฎหมายและสิทธิสวัสดิการ ให้เข้าใจได้ง่ายและทันต่อสถานการณ์ สร้างเจตคติใหม่ให้เข้าถึงง่าย ระดมทรัพยากร ค้นหาจุดแข็งและโอกาส ส่งเสริมสวัสดิการให้สอดคล้องกับความต้องการแม่เลี้ยงเดี่ยว