Maasroute - Verbreding Julianakanaal

In opdracht van het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Projectbureau De Maaswerken, heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd in het kader van de geplande aanpassing (uitbreiding) van het Julianakanaal.Het inventariserend archeologisch onderzoek is uitgevoerd tussen juni en oktober 2002 onder begeleiding van het Projectbureau De Maaswerken.Teneinde het onderzoeksgebied zo doelgericht mogelijk te kunnen onderzoeken, is voorafgaande aan het veldonderzoek een bureauonderzoek uitgevoerd. Tijdens het bureauonderzoek zijn bekende fysisch-geografische, historische en archeologische gegevens over het onderzoeksgebied verzameld en bestudeerd. Aan de hand hiervan is inzicht verkregen in de genese van het landschap alsmede de bodemopbouw en was het mogelijk een verwachting te formuleren over de aard, ouderdom, verspreiding, gaafheid en conservering van eventueel aanwezige archeologische resten. Het veldonderzoek bestaat uit een verkennend onderzoek en een karterend onderzoek. Het verkennende onderzoek bestond uit een booronderzoek (verkennend geo-archeologisch booronderzoek) dat is uitgevoerd om de resultaten van het bureauonderzoek te controleren en waar nodig bij te stellen.Het inventariserend archeologisch onderzoek heeft inzicht verschaft in de landschappelijke genese van de verschillende deelgebieden waarin het onderzoeksgebied is opgedeeld.De deelgebieden Haertelsteinveld, Voulwames en Geulderveld liggen op het Terras van Geistingen. Het Terras van Geistingen is gevormd tijdens het Allerød-interstadiaal aan het einde van de laatste ijstijd, ongeveer 12.000-11.000 jaar geleden. De bovenste afzettingen van dit terras zijn oude rivierkleien. Deze worden plaatselijk afgedekt door een dun laagje jonge rivierklei (dat soms geheel in de bouwvoor is opgenomen).In deelgebied Aan de Maas is nergens oude rivierklei aangetroffen. In dit deelgebied ligt de jonge rivierklei direct op de grofkorrelige, laat-pleistocene terrasafzettingen. In de jonge rivierklei in deelgebied Aan de Maas zijn twee afzonderlijke afzettingsfasen herkend. Beide afzettingsfasen lijken een vroegmiddeleeuwse of jongere datering te hebben.Jonge rivierklei is ook aangetroffen in deelgebied Bocht van Elsloo ten noorden de A76/E314-brug. Hier is een dik pakket jonge rivierklei aangetroffen op de oude rivierklei. De zuidelijke helft van het deelgebied maakt deel uit van het midden-pleistocene Terras van Caberg 3. Dit terras is tijdens de laatste ijstijd bedekt met löss. De gehele zone ten zuiden van de A76/E314-brug blijkt in het recente verleden tot op het midden-pleistocene grove terrassediment (grind) te zijn verstoord door grindwinning.Het noordelijke deel van het onderzoeksgebied (deelgebieden Graetheide Zuid en Graetheide Noord) ligt ook op het met löss afgedekte Terras van Caberg 3. Het meest noordelijke eind van deelgebied Graetheide Noord maakt deel uit van het Terras van Eisden-Lanklaar (circa 130.000 jaar geleden). Ook hier zijn de grofkorrelige terrasafzettingen afgedekt met löss.In het onderzoeksgebied zijn, behalve in het zuidelijke deel van deelgebied Bocht van Elsloo, geen grootschalige verstoringen geconstateerd. Natuurlijke verstoring in de vorm van hellingerosie is waargenomen op de hoogst gelegen terreindelen in de deelgebieden Graetheide Noord en Graetheide Zuid.Op verschillende plaatsen zijn in het onderzoeksgebied aan de oppervlakte archeologische resten aangetroffen. Op enkele locaties zijn tijdens het verkennend geo-archeologisch booronderzoek archeologische resten onder de bouwvoor aangetroffen. Veelal betreft het verplaatst materiaal dat is aangetroffen in jonge rivierklei en colluvium. Het archeologische materiaal dateert uit de Steentijd (Laat Paleolithicum/Mesolithicum en Neolithicum), Romeinse tijd, Vroege Middeleeuwen (Merovingische en Karolingische tijd) en Late Middeleeuwen. Op grond van het geconcentreerd voorkomen van archeologische resten of het aantreffen van een bijzondere losse vondst, wordt op 17 locaties de aanwezigheid van archeologische resten in de ondergrond vermoed. Er zijn geen afgedekte, gave archeologische resten gevonden. Alleen de dieper ingegraven delen van eventueel aanwezige grondsporen zullen nog intact zijn. Het onderzoeksgebied heeft een lage grondwaterstand en kalkrijke sedimenten komen maar zeer plaatselijk voor. Niet verbrande archeologische resten zullen in het onderzoeksgebied dan ook slechts onder bijzondere omstandigheden voorkomen (bijv. in verlande geulen).