การพัฒนาระบบสอบสวนคดีอาญาในบทบาทพนักงานสอบสวน

ระบบสอบสวนคดีอาญาไทยแบ่งออกเป็นขั้นตอนการสอบสวนของตำรวจ และขั้นตอนการออกคำสั่งฟ้องร้องของอัยการแยกออกจากกันเด็ดขาด โดยมีประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาบัญญัติเกี่ยวกับบทบาทอำนาจหน้าที่ของตำรวจในฐานะพนักงานสอบสวน และพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. 2547 บัญญัติเกี่ยวกับการบริหารงานสอบสวนของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ หากแต่ตัวอย่างคดีความผิดอาญาที่เกิดจากใช้อำนาจสอบสวนของตำรวจ และตัวอย่างเหตุการณ์ที่เกิดจากการบริหารงานสอบสวนของสำนักงานตำรวจแห่งชาติที่ผ่านมา บทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 แผนการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม ข้อเสนอจากงานวิจัย และความเห็นของนักวิชาการต่างเสนอให้ปฏิรูปและปรับปรุงการดำเนินคดีอาญาชั้นตำรวจ สะท้อนให้เห็นว่าระบบสอบสวนคดีอาญาไทยในความรับผิดชอบของสำนักงานตำรวจแห่งชาติยังมีปัญหาขัดข้องไม่สามารถประสาทความยุติธรรมให้แก่ประชาชนผู้มีอรรถคดีอาญาได้ สมดังเจตนารมณ์ของกฎหมาย จากการศึกษาแนวคิดการดำเนินคดีอาญา ทฤษฎีสอบสวน ทฤษฎี การบริหารจัดการ ทฤษฎีแรงจูงใจ ทฤษฎีค่าจ้างค่าตอบแทน ระบบสอบสวนคดีอาญาอาญาของประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศอังกฤษ ประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส ประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และประเทศญี่ปุ่น วิเคราะห์เปรียบเทียบกับสภาพปัญหาระบบสอบสวนคดีอาญาไทย ได้ข้อสรุปว่าการพัฒนาระบบสอบสวนคดีอาญาในบทบาทพนักงานสอบสวนให้เหมาะสม กับประเทศไทยจำเป็นต้องปรับปรุงพัฒนาด้านบทบาทอำนาจหน้าที่ของพนักงานสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และด้านการบริหารงานสอบสวนตามพระราชบัญญัติตำรวจ พ.ศ. 2547 ควบคู่กันโดยมีข้อเสนอแนะดังนี้ 1. การแก้ไขปรับปรุงประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา1.1 ปรับโครงสร้างอำนาจสอบสวนคดีอาญา ด้วยการแบ่งอำนาจสอบสวนจากองค์กรตำรวจ กำหนดให้ อัยการ ตำรวจ และเจ้าพนักงานตามพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญามีอำนาจสอบสวนและเป็นพนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบคดีอาญา เพื่อให้เกิดการถ่วงดุลอำนาจสอบสวน ป้องกันการผูกขาดอำนาจสอบสวน และสุญญากาศในการดำเนินคดีอาญาชั้นเจ้าพนักงาน 1.2 ปรับปรุงอำนาจรวบรวมพยานหลักฐานของพนักงานสอบสวน กำหนดให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจรวบรวมพยานหลักฐานที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้กำหนดให้อำนาจพนักงานสอบสวนไว้ชัดแจ้ง ทั้งกรณีปกติ และกรณีจำเป็นเร่งด่วนภายใต้การตรวจสอบถ่วงดุลของศาล1.3 การคุ้มครองดุลพินิจพนักงานสอบสวน เพิ่มบทบัญญัติคุ้มครองการใช้ดุลพินิจในการตั้งข้อหาและทำความเห็นทางคดีของพนักงานสอบสวนที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของพยานหลักฐานและความสุจริต หรือได้รับการรับรองจากผู้บังคับบัญชาและหัวหน้าพนักงานสอบสวน หรืออัยการ1.4 ปรับปรุงขั้นตอนการสอบสวนและระยะเวลาควบคุมขังผู้ต้องหา ให้เหมาะสมแก่พฤติการณ์คดี เพื่อให้กระบวนการสอบสวนมีความรวดเร็ว เป็นธรรม ลดระยะเวลาการควบคุมขังผู้ต้องหาระหว่างสอบสวน และการสูญเปล่าของพยานหลักฐานที่รวบรวม 1.5 ปรับปรุงบทบาทหน้าที่ฝ่ายสืบสวน และหน่วยพิสูจน์หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ กำหนดให้มีอำนาจหน้าที่สืบสวน ตรวจพิสูจน์หลักฐาน ร่วมกับพนักงานสอบสวนในกระบวนการสอบสวนคดีอาญา และจัดทำรายงานการสืบสวนหรือรายงานการตรวจพิสูจน์หลักฐานรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสำนวนการสอบสวนเพื่อค้นหาความจริงแห่งคดี 2. การแก้ไขปรับปรุงประมวลกฎหมายอาญา เพิ่มเติมอัตราโทษแก่ผู้ฝ่าฝืนคำสั่งหรือคำบังคับของพนักงานสอบสวน คำสั่งหรือคำบังคับของศาลที่ออกตามคำร้องขอของพนักงานสอบสวนร้องขอ เพื่อให้การรวบรวมพยานหลักฐาน เกิดสภาพบังคับ 3. การแก้ไขปรับปรุงพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ.2547 3.1 ปรับโครงสร้างการบังคับบัญชาพนักงานสอบสวน แยกสายการบังคับบัญชาพนักงานสอบสวนออกจากสายการบังคับบัญชาของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ เพื่อให้พนักงานสอบสวนมีความเป็นอิสระไม่ถูกแทรกแซง 3.2 ปรับปรุงความก้าวหน้าของพนักงานสอบสวน กำหนดให้ตำแหน่งพนักงานสอบสวนเป็นตำแหน่งของผู้ประกอบวิชาชีพสอบสวนโดยเฉพาะ และต้องแต่งตั้งจากผู้ดำรงตำแหน่งพนักงานสอบสวนอย่างต่อเนื่องเท่านั้น 3.3 ปรับปรุงค่าตอบแทนพนักงานสอบสวน กำหนดให้มีเงินประจำตำแหน่งของพนักงานสอบสวนทุกระดับ และใช้ประสบการณ์ทำงาน หรือคุณวุฒิการศึกษาเป็นเกณฑ์ในการปรับเพิ่มเงินประจำตำแหน่งสูงขึ้น4. การปรับโครงสร้างองค์กร 4.1 ยกระดับผู้ช่วยพนักงานสอบสวน และงานคดีประจำสถานีตำรวจ เป็นฝ่ายอำนวยการคดีโดยกำหนดให้มีสายการบังคับบัญชาและงบประมาณสนับสนุนอย่างเพียงพอ เพื่อให้ฝ่ายอำนวยการคดีมีศักยภาพสนับสนุนการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงานสอบสวน และให้บริการประชาชนผู้มีอรรถคดีได้มีประสิทธิภาพแท้จริง 4.2 จัดตั้งสภาวิชาชีพสอบสวน และคณะกรรมการพนักงานสอบสวนแห่งชาติทำหน้าที่ ตรวจสอบถ่วงดุลการใช้อำนาจและดุลพินิจของพนักงานสอบสวน ตรวจสอบถ่วงดุลคำสั่งทางคดีของอัยการ ให้ความเห็นในการแต่งตั้งและบริหารงานบุคคลของพนักงานสอบสวน ควบคุมมรรยาทพนักงานสอบสวน ยกฐานะการสอบสวนคดีอาญาให้เป็นการประกอบวิชาชีพสอบสวนมีศักดิ์และสิทธิเทียบเท่าการประกอบวิชาชีพกฎหมายของทนายความ อัยการและผู้พิพากษาและพัฒนาพนักงานสอบสวนไทยให้เป็นมืออาชีพด้านการสอบสวนคดีอาญา4.3 จัดตั้งสถาบันพัฒนาข้าราชการตำรวจฝ่ายสอบสวน ทำหน้าที่ฝึกอบรม ทดสอบความรู้ ส่งเสริมการศึกษา กำหนดหลักสูตรสามัญการสืบสวนสอบสวนคดีอาญา หลักสูตรการสืบสวนสอบสวนคดีอาญาเฉพาะด้าน หลักสูตรการสืบสวนสอบสวนคดีอาญาพิเศษ หลักสูตรการสืบสวนสอบสวนคดีอาญาชั้นสูง และฝึกอบรมจะเข้าสู่ตำแหน่งและปฏิบัติหน้าที่พนักงานสอบสวน การฝึกอบรมทบทวนความรู้ให้แก่ผู้ปฏิบัติหน้าที่พนักงานสอบสวนโดยเฉพาะ