O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI QONUNCHILIGIDA PROKURORNING HUQUQIY MAQOMI: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR

Mazkur maqola O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida prokurorning huquqiy maqomini kompleks tarzda tahlil qilishga bag‘ishlangan. Konstitutsiyaning XXV bobi (143–145-moddalar), «Prokuratura to‘g‘risida»gi Qonun va jinoyat-protsessual qonunchilik normalari tahlili asosida prokurorning konstitutsiyaviy-huquqiy, institutsional va protsessual maqomining o‘zaro bog‘liqligi ko‘rsatilgan. Nazariy tahlildan tashqari, maqolada so‘nggi yillarda yuz bergan bir qator real vaziyatlar — xususan 2022 yilgi Qoraqalpog‘iston voqealari bo‘yicha tergov amaliyoti, BMT Qiynoqlarga qarshi qo‘mitasining O‘zbekiston bo‘yicha 2019–2020 yillardagi yakuniy xulosalari, shuningdek Toshkent shahridagi Yunusobod tumani amaliyotidan olingan 2026 yilgi kейс — asosida prokuror nazoratining amaliy samaradorligi tanqidiy baholangan. Prokuratura faoliyatining xalqaro standartlar (BMT Havana yo‘riqnomalari, Yevropa Kengashining Rec(2000)19 tavsiyasi, CCPE 13-sonli xulosasi) bilan qiyosiy tahlili amalga oshirilgan. Muallif prokuror maqomidagi bir qator muammoli jihatlarni — kadrlar mustaqilligining institutsional kafolatlari, intizomiy javobgarlik mezonlarining aniq emasligi, tergov va nazorat funksiyalari o‘rtasidagi manfaatlar to‘qnashuvi, umumiy nazorat vakolatlarining keng qamrovliligi va Majburiy ijro byurosi kabi qo‘shimcha funksiyalarning prokuratura tizimidagi o‘rni — aniqlab, har bir muammo bo‘yicha aniq va amaliy taklifларни ishlab chiqqan. Muallifning shaxsiy pozitsiyasiga ko‘ra, prokuratura institutining haqiqiy islohoti faqat deklarativ tamoyillarni takrorlash bilan emas, balki aynan mana shunday amaliy kейслар asosida ochib beriladigan tizimli nuqsonlarni bartaraf etish orqaligina mumkin bo‘ladi.