ปัญหาการกำหนดนิยามของความผิดฐานกระทำให้บุคคลสูญหาย

การกระทำให้บุคคลสูญหายจัดว่าเป็นอาชญากรรมร้ายแรงที่กระทบต่อสิทธิมนุษยชนและเป็นภัยคุกคามต่อมนุษยชาติที่เกิดขึ้นทั่วโลกมาเป็นระยะเวลานานแล้ว แต่เดิมอาชญากรรมนี้มักเกิดขึ้นในรูปแบบของการกักขังโดยลับ สงครามกลางเมือง และสงครามภายในที่เกิดจากการขัดกันทางอาวุธ ตามลำดับ โดยสาเหตุสำคัญที่นำมาสู่อาชญากรรมประเภทนี้คือความขัดแย้งทางความคิดไม่ว่าจะเป็นในด้านอุดมการณ์ทางการเมือง ด้านการปกป้องหรือเรียกร้องสิทธิต่าง ๆ โดยเฉพาะการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนหรือเป็นไปเพื่อปกปิดหลักฐานหรือความผิดอันเกิดจากการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายของเจ้าหน้าที่ของรัฐ มุ่งต่อกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ นักการเมือง ผู้นำชุมชน ผู้นำแรงงาน นักปกป้องสิทธิมนุษยชน ฯลฯ ซึ่งในทางระหว่างประเทศให้ความสำคัญในการมุ่งแก้ไขและขจัดปัญหาดังกล่าวโดยสร้างเครื่องมือทางกฎหมายขึ้นหลายฉบับ แต่ทั้งนี้ กฎหมายระหว่างประเทศที่ได้บัญญัตินิยามของการกระทำให้บุคคลสูญหายไว้ทั้ง 3 ฉบับได้บัญญัติองค์ประกอบความผิดของการกระทำให้บุคคลสูญหายเอาไว้แตกต่างกันในบางประเด็น ส่งผลให้เกิดปัญหาความไม่ชัดเจนในการนิยามการกระทำให้บุคคลสูญหาย ซึ่งต่อมาเมื่อมีการอนุวัติการกฎหมายระหว่างประเทศมาเป็นกฎหมายภายในของรัฐย่อมทำให้เกิดความไม่สอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศ โดยเห็นได้จากกฎหมายของประเทศต่าง ๆ ที่ได้บัญญัติกฎหมายเพื่อจัดการกับอาชญากรรมการกระทำให้บุคคลสูญหายที่มีผลใช้บังคับแล้ว ประเทศไทยได้เล็งเห็นความสำคัญของอาชญากรรมดังกล่าวเช่นกันและมีความพยายามในการสนองรับนโยบายในการมีมาตรการป้องกันและคุ้มครองไม่ให้บุคคลสูญหายขึ้นใช้บังคับภายในประเทศโดยการรับหลักการและแนวทางจากเครื่องมือทางกฎหมายระหว่างประเทศมาบัญญัติเป็นพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 ซึ่งมีผลใช้บังคับแล้วในวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2566 ที่ผ่านมา วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาถึงปัญหาความไม่ชัดเจนในการนิยามการกระทำให้บุคคลสูญหายในประเด็นต่าง ๆ โดยจะชี้ให้เห็นถึงประเด็นความสอดคล้องและไม่สอดคล้องในส่วนนิยามของการกระทำให้บุคคลสูญหายที่บัญญัติในพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 ของประเทศไทยกับหลักการหรือนโยบายของกฎหมายระหว่างประเทศที่บัญญัติเพื่อใช้จัดการกับการกระทำให้บุคคลสูญหายโดยเฉพาะ โดยศึกษา จากเครื่องมือทางกฎหมายระหว่างประเทศที่ได้บัญญัตินิยามการกระทำให้บุคคลสูญหายไว้ ความเห็นของคณะกรรมการชุดต่าง ๆ ในทางระหว่างประเทศ รวมถึงกฎหมายของประเทศต่าง ๆ ที่บัญญัติขึ้นเพื่อใช้จัดการกับอาชญากรรมประเภทนี้ พร้อมวิเคราะห์กรณีศึกษาในส่วนคำสั่งของหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติในการเรียกตัวบุคคลไปเพื่อปรับทัศนคติที่เกิดขึ้นในสมัยการปฏิวัติรัฐประหารเพื่อให้เห็นภาพพจน์และบริบทสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการกระทำให้บุคคลสูญหายที่เกิดขึ้นในประเทศไทยว่าเข้าข่ายการกระทำความผิดฐานนี้หรือไม่ อย่างไร