การรับรองและการบังคับให้เป็นไปตามคำพิพากษาในคดีครอบครัว ระหว่างประเทศในเรื่องที่เกี่ยวกับอำนาจปกครองบุตรและค่าเลี้ยงดูบุตร

ดุษฎีนิพนธ์นี้เลือกศึกษาเกี่ยวกับปัญหาในการรับรองและการบังคับตามคำพิพากษาในคดีครอบครัวระหว่างประเทศ โดยจะเน้นถึงข้อยกเว้นในอนุสัญญาว่าด้วยการยอมรับและการบังคับคดีตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศในคดีแพ่งและพาณิชย์ Article 2 ข้อ 1 (C) (Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Judgments in Civil and Commercial Matters (Concluded 2 July 2019) ) เนื่องจากการบังคับคดีในอนุสัญญาดังกล่าวจะไม่รวมถึงการบังคับและรับรองตามคำพิพากษาในคดีที่เกี่ยวกับสิทธิและการโต้แย้งในคดีที่เกี่ยวกับครอบครัว ซึ่งการบังคับให้เป็นไปตามคำพิพากษาในคดีครอบครัวระหว่างประเทศของศาลในเรื่องของค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรและอำนาจปกครองบุตรนั้นเป็นเรื่องที่น่าสนใจและมีความสำคัญ แต่ไม่ค่อยมีผู้ให้ความสนใจเท่าที่ควร การยอมรับและบังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศเป็นเรื่องที่มีปัญหาทั้งด้านทฤษฎีและทางด้านการปฏิบัติ ที่ว่าเป็นปัญหาในด้านทฤษฎีนั้นเพราะมีปัญหาว่าเราจะยอมรับและบังคับตามคำพิพากษาในเรื่องของบุคคลสิทธิ (Jus in Personam) และทรัพยสิทธิ (Jus in Rem) ซึ่งเป็นที่มาของแนวความคิดเรื่อง คำพิพากษาศาลต่างประเทศที่เกี่ยวด้วยหนี้เหนือบุคคล (Foreign Judgments in Personam) และคำพิพากษาศาลต่างประเทศที่เกี่ยวด้วยตัวทรัพย์ (Foreign Judgments in Rem) ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องพิจารณากันในการทำดุษฎีนิพนธ์เล่มนี้ นอกจากนี้หลักเกณฑ์และวิธีการที่เกี่ยวกับการยอมรับและบังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศยังมีความแตกต่างกันอยู่มาก ยิ่งไปกว่านั้น ปัญหาที่เกิดขึ้นในเรื่องของหลักการการยอมรับและบังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศในส่วนที่เกี่ยวกับ การปฏิเสธที่จะยอมรับและบังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศที่ได้มาโดยการฉ้อฉล (Fraud) หรือคำพิพากษาศาลต่างประเทศที่ขัดต่อหลักแห่งความยุติธรรม (Natural Justice) หรือคำพิพากษาศาลต่างประเทศที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประเทศที่ได้รับการร้องขอ (Contrary to Public Order or Public Policy) ยังคงเป็นปัญหาที่ยังไม่สามารถหาทางออกได้อย่างชัดเจนในปัจจุบันดังนั้นผู้เขียนจึงมีความสนใจที่จะศึกษาถึงความเป็นไปได้ของประเทศไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอาทิเช่น กรมบังคับคดี กระทรวงยุติธรรม และสำนักงานศาลยุติธรรมที่เป็นหน่วยงานหนึ่งที่จะต้องดำเนินการตามนโยบายของรัฐเพื่อให้มีการขับเคลื่อนให้เป็นไปตามแผนการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรมเพื่อดำเนินการผลักดันให้มีการแก้ไขเสนอร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ ...) พ.ศ. .... (แก้ไขเพิ่มเติมหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการยอมรับและการบังคับให้เป็นไปตามคำพิพากษาของศาลต่างประเทศ) ซึ่งเห็นว่าเป็นโครงการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติกฎหมายเพื่อให้มีความสอดคล้องและรองรับกับการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการยอมรับและการบังคับตามคำพิพากษาของศาลต่างประเทศในเรื่องทางแพ่งและพาณิชย์ (Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Judgments in Civil and Commercial Matters) อันเป็นการเตรียมอนุวัติการกฎหมายเพื่อนำหลักการของอนุสัญญาระหว่างประเทศมาใช้และให้มีผลใช้บังคับโดยตรงเหมือนกับกฎหมายภายในของไทยตามทฤษฎีทวินิยม (Dualism) ซึ่งในปัจจุบันนี้ ประเทศไทยได้เข้าเป็นภาคี Hague Conference on Private International Law (HCCH) แล้ว ซึ่งประเทศไทยน่าจะมีบทบาทมากขึ้นและมีความเป็นไปได้มากขึ้นในการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาฉบับต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมรวมถึงการเข้าเป็นภาคี HCCH ดังกล่าว ย่อมทำให้ประเทศไทยมีสิทธิในการเสนอร่างอนุสัญญาฉบับใหม่ได้อีกด้วย จึงเป็นประเด็นที่น่าสนใจหากประเทศไทยจะมีการเสนอร่างอนุสัญญาอีกฉบับหนึ่งที่มุ่งถึงการรับรองและการบังคับให้เป็นไปตามคำพิพากษาในคดีครอบครัวระหว่างประเทศในเรื่องที่เกี่ยวกับอำนาจปกครองบุตรและค่าเลี้ยงดูบุตรโดยเฉพาะ โดยไม่มีเรื่องการบังคับตามคำพิพากษาในคดีแพ่งและพาณิชย์ทั่วไปมาเกี่ยวข้อง ซึ่งมีความท้าทายกับประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นและยังสามารถลดข้อห่วงกังวลของประเทศไทยในเรื่องสัดส่วนความได้เปรียบเสียเปรียบในเชิงการบังคับตามคำพิพากษาของศาลต่างประเทศได้อีกด้วย