ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΟΥ JAMES JOYCE - AΛΕΞΗΣ ΚΑΡΠΟΥΖΟΣ

Ο James Joyce δεν αντιμετωπίζει τον χρόνο και τη γλώσσα ως ουδέτερα όργανα αφήγησης. Αντίθετα, τα μετατρέπει σε θεμελιακές δομές της ανθρώπινης εμπειρίας και της συνείδησης. Μέσα από έργα όπως το <i>Ulysses</i> και το <i>Finnegans Wake</i>, ο Joyce δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία· επανεφευρίσκει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο το υποκείμενο συλλαμβάνει την πραγματικότητα.<b>Ο Χρόνος ως Ενσώματη Συνείδηση</b>Στον Joyce, ο χρόνος δεν είναι γραμμικός· δεν ρέει από παρελθόν προς μέλλον με σταθερό ρυθμό. Αντίθετα, είναι ελικοειδής, κυκλικός, ή και αποδομημένος. Στο <i>Ulysses</i>, η ροή της συνείδησης ("stream of consciousness") καταγράφει τον χρόνο όπως βιώνεται, όχι όπως μετριέται. Η αφήγηση ακολουθεί τις νοητικές ροές των χαρακτήρων, όπου το παρόν, το παρελθόν και το φαντασιακό διαπλέκονται αξεδιάλυτα. Ο χρόνος, έτσι, γίνεται μια εσωτερική εμπειρία — ένα ψυχολογικό πεδίο, όπου η συνείδηση περιπλανιέται, ξαναζεί, επαναλαμβάνει και ανασυνθέτει το παρελθόν.Αυτός ο «υποκειμενικός χρόνος» θυμίζει τη φαινομενολογία του Henri Bergson, όπου η <i>διάρκεια</i> (durée) ξεφεύγει από το ρολόι και γίνεται βιωματικός χρόνος. Ο Joyce, ωστόσο, πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: δεν περιγράφει μόνο τη διάρκεια — την <i>δραματοποιεί</i> μέσω της γλώσσας.