การเปลี่ยนผ่านโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐไปเป็นหน่วยงานบริการระบบพิเศษภายใต้แนวคิดเสรีนิยมใหม่

การศึกษาเรื่อง “การเปลี่ยนผ่านโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐไปเป็นหน่วยงานบริการระบบพิเศษภายใต้แนวคิดเสรีนิยมใหม่” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการดำเนินงานและผลกระทบจากการเปลี่ยนผ่านของโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ซึ่งเป็นการวิเคราะห์มุมมอง 2 ขั้ว ระหว่างแนวคิดสังคมประชาธิปไตย (Social Democracy) กับ แนวคิดเสรีนิยมใหม่ (Neoliberal) เพื่อหาจุดสมดุลของการบริหารจัดการโรงพยาบาลรัฐภายใต้แนวคิดเสรีนิยมใหม่ในการคงไว้ซึ่งสวัสดิการสังคมและความสามารถในการแข่งขัน การศึกษาใช้การวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหารและผู้ปฏิบัติงานของโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ จำนวน 16 คน ผลการวิจัยสามารถสรุปได้ว่า กระบวนการเปลี่ยนผ่านโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐไปเป็นหน่วยงานบริการระบบพิเศษ ภายใต้แนวคิดเสรีนิยมใหม่ กระทำโดยการจัดตั้งของโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ มีสถานะเป็นโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในกำกับของคณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดลเช่นเดียวกับโรงพยาบาลศิริราช แต่มีรูปแบบการบริหารแบบเอกชนถือเป็นบริการที่เข้าข่ายทำให้สุขภาพเป็นสินค้าระดับหนึ่ง แต่มีการนำรายได้กลับเข้ามากระจายซ้ำ ภายใต้แนวคิดการเป็นผู้รับและผู้ให้ เป็นการแก้ปัญหาการขาดทุนของโรงพยาบาลทำให้สามารถเลี้ยงตัวเองได้ ส่งผลให้โรงพยาบาลของรัฐมีงบประมาณสามารถให้บริการรักษาผู้ป่วยที่ยากไร้ได้ เป็นการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงบริการสุขภาพของภาครัฐ อีกทั้งยังสามารถแก้ปัญหาสมองไหลของบุคลากรทางการแพทย์จากโรงพยาบาลรัฐบาลไปสู่โรงพยาบาลเอกชนได้องค์ความรู้ใหม่ซึ่งเป็นข้อค้นพบจากการศึกษานี้ ยังชี้ให้เห็นถึงระบบบริหารพิเศษที่มีกลไกการกระจายซ้ำทางเลือก (Alternative redistribution mechanism) ที่ประสบความสำเร็จ ในการผลิตซ้ำทางวัฒนธรรมของศิริราชซึ่งเป็นการผลิตซ้ำทางอุดมการณ์ความเป็นธรรมในสังคม ในการผลิตแพทย์และพยาบาลที่ได้รับการปลูกฝังคุณธรรม จรรยาบรรณที่จะทำประโยชน์เพื่อส่วนรวม กล่าวได้ว่าการบริหารจัดการของโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ เป็นทางเลือกของกลไกการกระจายซ้ำ ที่พัฒนาขึ้นเพื่อตอบอุปสงค์ของนโยบายสำคัญของโรงพยาบาลศิริราชซึ่งเป็นวิธีการจัดการที่วางพื้นที่ของสุขภาพเป็นสิทธิไม่ใช่สินค้า ไว้ที่ระบบเดิมที่มีอยู่ และสร้างการบริหารจัดการหน่วยงานพิเศษ (hybrid management) เพราะมีอุปสงค์ต่อการบริการที่ดีเยี่ยม โดยคนไข้จ่ายค่าบริการที่สูงกว่า อธิบายได้ว่าเป็นการยอมรับว่าสุขภาพเป็นสินค้าระดับหนึ่ง ทั้งนี้การเป็นสินค้าของบริการสุขภาพที่โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ไม่ได้หมายความถึงการสูญเสียอุดมการณ์หรือลดทอนคุณภาพลง แต่เป็นการนำมากระจายซ้ำ เพื่อรักษาระบบไว้ ข้อเสนอเชิงนโยบายคือการกำหนดนโยบายสังคม (policy implications) สนับสนุนโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ ให้มีอิสระด้านการเงินและการจัดการ เป็นการส่งเสริมการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำและการเข้าถึงการรักษาพยาบาลและยังทำให้โรงพยาบาลอยู่รอดโดยการเพิ่มประสิทธิภาพการบริการ ในขณะเดียวกันรักษาอุดมการณ์ก่อตั้งของโรงพยาบาลศิริราช