O'ZBEKISTON BANK SEKTORIDA TIZIMLI RISKNING UZATILISH MEXANIZMLARI VA ULARNING MOLIYAVIY BARQARORLIKKA TA'SIRI

Zamonaviy moliyaviy tizimlarning tobora murakkablashib borishi, ayniqsa tez sur’atlarda moliyaviy kengayish jarayonini boshdan kechirayotgan rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda, tizimli riskni bank nazorati va tartibga solishning markaziy masalalaridan biriga aylantirdi. Tizimli risk moliyaviy tizim ichidagi buzilishlar moliyaviy institutlar o‘rtasida tarqalib, keng ko‘lamli beqarorlik va makroiqtisodiy izdan chiqishga olib kelganda yuzaga keladi. Mazkur tadqiqot O‘zbekiston bank sektorida tizimli riskning uzatilish kanallarini tahlil qiladi hamda bunda asosiy e’tibor likvidlik kanaliga qaratiladi. Tadqiqotda 2021–2026 yillar davomida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy ma’lumotlaridan foydalanilgan holda tavsifiy-tahliliy yondashuv qo‘llanilib, asosiy likvidlik ko‘rsatkichlari — yuqori sifatli likvid aktivlar, likvidlikni qoplash koeffitsiyenti (Liquidity Coverage Ratio), barqaror moliyalashtirishning sof koeffitsiyenti (Net Stable Funding Ratio) hamda joriy likvidlik koeffitsiyenti dinamikasi baholandi. Tadqiqot natijalari bank sektorida likvidlik pozitsiyasining tarkibiy jihatdan mustahkamlanib borayotganini ko‘rsatib, bu holat qisqa va o‘rta muddatli moliyalashtirish shoklariga nisbatan chidamlilikning oshganligini anglatadi. Shu bilan birga, likvidlik sharoitlaridagi kuzatilgan tebranishlar moliyaviy tizimda saqlanib qolayotgan potensial zaifliklarni namoyon etadi va noqulay sharoitlarda moliyaviy stressning uzatilishiga imkon yaratishi mumkin. Xulosa qilib aytganda, likvidlik bir vaqtning o‘zida ham barqarorlashtiruvchi tampon mexanizmi, hamda tizimli riskning uzatilish kanali sifatida namoyon bo‘ladi. Bu esa moliyaviy nazoratning uzluksiz kuchaytirilishi va likvidlik risklarini samarali boshqarish zarurligini ta’kidlaydi.