การปรับตัวของภาคธุรกิจ SMEs และภาครัฐเพื่อเตรียมตัวเข้าสู่ less cash society ในบริบทของไทย

ปัจจุบันเทคโนโลยีและพฤติกรรมผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ทำให้พฤติกรรมด้านการชำระเงินเปลี่ยนแปลงไปชำระเงินด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-Payment) แทนการใช้เงินสด/เช็คมากขึ้น หลายประเทศเริ่มมีการใช้เงินสด/เช็คลดลง และเริ่มก้าวเข้าสู่ Less Cash Society โดยประเทศไทยก็มีสัดส่วนการใช้ e-Payment เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของ COVID-19 (ปี 2563-2565) ที่อัตราการเติบโตของการโอนเงิน/ชำระเงินผ่าน Internet และ Mobile Banking เพิ่มขึ้นมากถึงร้อยละ 30 สะท้อนว่าสังคมไทยกำลังก้าวเข้าสู่ Less Cash Society นอกจากนี้ ภาครัฐของไทยก็มีนโยบายต่าง ๆ เพื่อสนับสนุน e-Payment เช่น การพัฒนาระบบพร้อมเพย์ (Promptpay) ระบบ Thai QR Code รวมถึงมาตรการภาครัฐกระตุ้นเศรษฐกิจด้วยการใช้จ่ายผ่าน e-Payment เช่น โครงการคนละครึ่ง โครงการเราเที่ยวด้วยกัน อย่างไรก็ตาม แม้ว่าปัจจุบันประเทศไทยเองยังไม่ได้ก้าวเข้าสู่ Less Cash Society อย่างเต็มรูปแบบ แต่จากบทเรียนต่างประเทศพบว่า การก้าวเข้าสู่ Less Cash Society จะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งอาจทำให้ภาคธุรกิจบางส่วนโดยเฉพาะวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ไม่สามารถปรับตัวเข้าหาเทคโนโลยีและมีการปรับใช้ e-Payment ในภาคธุรกิจ จึงอาจเกิดเป็นต้นทุนค่าเสียโอกาสในการทำธุรกิจ และอาจสูญเสียอำนาจการแข่งขันให้กับธุรกิจขนาดใหญ่ได้ นอกจากนั้นภาครัฐเองอาจยังมีช่องว่างเชิงนโยบาย (Policy Gap) ในการพัฒนาระบบโครงสร้างพื้นฐานด้านการชำระเงินให้กับภาคธุรกิจดังนั้น งานวิจัยฉบับนี้จึงสนใจพยากรณ์ช่วงระยะเวลาต่าง ๆ ที่ประเทศไทยจะปรับตัวเข้าสู่ Less Cash Society ด้วยการประมาณการณ์ทางเศรษฐมิติ รวมทั้งศึกษาพฤติกรรมของผู้ประกอบธุรกิจ SMEs ต่อการใช้ e-Payment ในธุรกิจ ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ประกอบธุรกิจ SMEs เพื่อศึกษาทัศนคติ ข้อเสนอแนะ และข้อจำกัดของภาคธุรกิจในการใช้ e-Payment ซึ่งจะเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อภาคธุรกิจ SMEs และหน่วยงานภาครัฐ เพื่อเป็นประโยชน์ในการนำไปปรับใช้และร่วมกันผลักดันให้เกิดความพร้อมในการก้าวเข้าสู่สังคมไร้เงินสดอย่างเต็มรูปแบบต่อไปทั้งนี้ จากผลการศึกษาพบว่า ประเทศไทยมีสัดส่วนการใช้เงินสดที่ลดลงต่อเนื่องทุกปี สะท้อนให้เห็นว่าเริ่มมีการก้าวเข้าสู่ Less Cash Society อย่างเต็มตัว และพยากรณ์ว่าในปี 2566 ประเทศไทยมีสัดส่วนปริมาณธุรกรรมเงินสดของประเทศอยู่ที่ร้อยละ 65 หรืออยู่ในระดับ Tripping Point และในปี 2570 ประเทศไทยจะเข้าสู่ระดับ Advanced โดยมีสัดส่วนปริมาณธุรกรรมเงินสดของประเทศอยู่ที่ร้อยละ 52 และลดลงอย่างต่อเนื่อง ผลการศึกษาข้างต้นที่ระบุถึงระยะเวลาที่ประเทศไทยจะก้าวเข้าสู่ Less Cash Society จึงนำผลการศึกษาดังกล่าวไปออกแบบสัมภาษณ์เพื่อประเมินความพร้อมของธุรกิจ SMEs ทั้งนี้ จากผลจากการสัมภาษณ์สามารถแบ่งผู้ประกอบธุรกิจ SMEs ออกเป็นสองกลุ่มคือ กลุ่มที่มีความพร้อม มีความเห็นว่าไม่มีความกังวลหากสังคมไทยจะก้าวเข้าสู่ Less Cash Society อย่างรวดเร็ว แต่เห็นโอกาสว่า e-Payment ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของธุรกิจได้ ทำให้มีความสะดวกสบาย รวดเร็ว และปลอดภัย ซึ่งผู้ประกอบธุรกิจกลุ่มดังกล่าวต้องการเทคโนโลยีด้านการชำระเงินใหม่ ๆ สำหรับภาคธุรกิจอย่างครบวงจร เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของธุรกิจได้ อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบธุรกิจ SMEs กลุ่มที่ยังไม่มีความพร้อม หากสังคมไทยจะก้าวเข้าสู่ Less Cash Society ในระยะเวลาอันใกล้ เนื่องจากระบบดั้งเดิมปรับเปลี่ยนยาก คู่ค้ายังใช้เงินสดและเช็คในการโอน/ชำระเงิน นอกจากนี้ผู้ประกอบธุรกิจบางกลุ่มที่ต้องการใช้ e-Payment ยังขาดความรู้ความเข้าใจในเทคโนโลยี และความไม่มั่นใจในความปลอดภัยของระบบ ดังนั้น ภาครัฐซึ่งเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเทคโนโลยีระบบการชำระเงินให้สอดคล้องกับความต้องการของภาคธุรกิจ เพื่อลดข้อจำกัดในการเข้าถึง e-Payment และช่วยให้ SMEs ปรับตัวเข้าสู่ Less Cash Society ได้อย่างเท่าเทียมและยั่งยืน