รัฐประชาชาติไทยกับการสร้างวัฒนธรรมสากลผ่านวงดนตรีสุนทราภรณ์

การค้นคว้าอิสระนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเป้าหมายสำคัญที่รัฐประชาชาติไทยใช้ วงดนตรีสุนทราภรณ์สร้างวัฒนธรรมสากล ซึ่งเป็นวงดนตรีที่เป็นต้นแบบของการประพันธ์เพลงไทยสากล รวมถึงศึกษาพลวัต อิทธิพล แบบแผน และบทบาทของวัฒนธรรมอเมริกันซึ่งถือเป็นอำนาจนำในการสร้างวัฒนธรรมสากลในประเทศไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (qualitative research) โดยศึกษาวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร โดยมีขอบเขตด้านเนื้อหาจากแหล่งข้อมูลทุติยภูมิทั้งบทสัมภาษณ์ผ่านสื่อของนักร้อง นักดนตรีวงสนุทราภรณ์และผู้เกี่ยวข้องกับครูเอื้อ สุนทรสนาน รวมทั้งเอกสารวิจัย วิทยานิพนธ์ หนังสือ บทความวิชาการ บทวิเคราะห์ และเอกสารจดหมายเหตุที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาค้นพบว่า การเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. 2475 นอกจากจะเป็นการเปลี่ยนจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ซึ่งเป็นระบอบที่ยึดโยงกับพระราชนิยม สู่การเป็นระบอบประชาธิปไตย ยังส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของจิตสำนึกของผู้คนในสังคม ค่านิยม และวัฒนธรรม ซึ่งล้วนสะท้อนผ่านคำว่า “ชาติ” ในความหมายใหม่ที่ถูกสร้างขึ้นอันหมายถึง “ประชาชนทุกคนที่ต้องมีจิตสำนึกทางประวัติศาสตร์ร่วมกัน” และเพื่อต้องการให้ประชาชนทุกคนเกิดจิตสำนึกในแบบเดียวกัน รัฐบาลนำโดยจอมพล ป. พิบูลสงคราม จึงจำเป็นต้อง “ขจัด” ระบบความคิด วิถีชีวิต และวัฒนธรรมแบบดั้งเดิม และ “สร้าง” แนวคิด นโยบาย ค่านิยม วัฒนธรรมใหม่ขึ้น ซึ่งการจะทำให้นโยบายใหม่ที่สร้างขึ้นมานั้นแพร่หลายจำเป็นต้องใช้เครื่องมือทั้งที่เป็นทางการอย่างประกาศ “รัฐนิยม” และที่ไม่เป็นทางการผ่านเสียงตามสายหรือเสียงดนตรีที่บรรเลงผ่านสถานีวิทยุของกรมโฆษณาการซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของรัฐ ทั้งนี้จุดหมายของรัฐบาลคือรวมคนในสังคมให้เป็นเอกภาพเดียวกัน ไม่รู้สึกถึงความแตกแยก และให้ห่วงแหนแผ่นดินไทยที่ขณะนั้นช่วงในช่วงสงคราม และเหตุที่ต้องสร้างผ่านวงดนตรีสุนทราภรณ์นั่นก็เพราะนักดนตรีในวงส่วนใหญ่รับราชการ สังกัดกรมโฆษณาการ และกรมโฆษณาการในยุคจอมพล ป. พิบูลสงครามนั้น ท่านก็เป็นผู้กำกับดูแลด้วยตนเอง ดังนั้น การจะประชาสัมพันธ์สิ่งใหม่ ๆ และสร้างการรับรู้ให้ประชาชนเข้าใจถึงชุดความคิดใหม่ จึงไม่ยากนักที่จะนำเสนอออกไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านบทเพลงที่สามารถเปิดผ่านเสียงตามสายได้ทุกช่วงเวลา จึงอาจสรุปได้ว่า แท้จริงแล้ววงดนตรีสุนทราภรณ์หรืออีกนัยหนึ่งคือ วงดนตรีกรมโฆษณาการ เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งที่รัฐบาลใช้ในการประชาสัมพันธ์วัฒนธรรมสากลที่ได้สร้างขึ้นแทนชุดความคิดเก่าไปสู่ประชาชนอย่างกว้างขวาง และรัฐบาลก็สามารถควบคุมการเผยแพร่นี้ได้ ด้วยตนเองอย่างเบ็ดเสร็จ วัฒนธรรมเหล่านี้จึงยังคงฝังรากลึกจนสู่ปัจจุบัน