ผู้อ่านวรรณกรรมโลกในกรุงเทพมหานคร: กรณีศึกษา “กลุ่มนัดอ่าน”: รายงานวิจัย

โครงการวิจัยชิ้นนี้ นำเสนอการศึกษาผู้อ่านในฐานะ “ผู้เล่น” สำคัญในสนามวรรณกรรมที่มักจะถูกละเลยโดยนักวิชาการด้านวรรณกรรมศึกษาทั้งในไทยและต่างประเทศ โดยผู้วิจัยวิเคราะห์ข้อมูลบทสนทนาจากกลุ่มนัดอ่าน “อ่านออกเสียง” (Read Aloud) ซึ่งอ่านวรรณกรรมโลกที่ถูกแปลเป็นภาษาไทยทั้งสิ้น 6 เล่ม ผลการศึกษาพบว่า ผู้อ่านเข้าถึงตัวบทจากมุมมองของชนชั้นกลางในเมืองที่อาศัยอยู่ในประเทศชายขอบและมีชุดคุณค่าแบบเสรีนิยมเป็นจุดร่วมสำคัญ พวกเขามีแนวโน้มเชื่อมโยงเรื่องราวของตัวละครชายขอบเข้ากับผู้อยู่ในสถานะชายขอบของประเทศไทย และเทียบเคียงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในตัวบทกับสถานการณ์ภายในประเทศ จากจุดยืนของผู้ที่อยู่ศูนย์กลางในระดับท้องถิ่น งานวรรณกรรมจากต่างชาติ ต่างวัฒธรรม จึงไม่ได้พาผู้อ่านในกลุ่ม “อ่านออกเสียง” เดินทางข้ามวัฒนธรรมไปทำความเข้าใจผู้อื่น (other) มากเท่ากับทำให้ผู้อ่านได้สะท้อนย้อนคิดเกี่ยวกับตนเอง (self) นอกจากนี้ ข้อมูลการอ่านและการตีความที่หลากหลายยังบ่งชี้ว่า “ความหมาย” ของงานวรรณกรรมไม่ได้ถูกกำหนดไว้อย่างเบ็ดเสร็จตายตัวโดยโครงสร้างภายในตัวบท แต่ถูกสร้างและต่อรองผ่านการปฏิสัมพันธ์อันซับซ้อนระหว่างผู้เล่นหลายกลุ่ม ไม่ว่าจะเป็น ตัวบท ผู้อ่าน นักแปล หรือนักวิชาการ อีกทั้งยังถูกกำกับด้วยบริบทของการอ่านที่มีลักษณะเฉพาะ การทำความเข้าใจองค์ประกอบต่าง ๆ เหล่านี้ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาวรรณกรรมในฐานะสินค้าทางวัฒนธรรมที่มีชีวิตอยู่ได้ด้วยการถูกเสพและส่งต่อโดยผู้อ่านจริง (actual reader) ทั้งในและนอกโลกวิชาการ