Plangebied kasteel Oud-Herlaer, gemeente Sint-Michielsgestel; archeologisch onderzoek: een verkennend veldonderzoek.

<p>Inleiding<br>In opdracht van Geofoxx heeft RAAP in mei 2017 een verkennend booronderzoek uitgevoerd in plangebied kasteel Oud-Herlaer, gemeente Sint-Michielsgestel. Het doel van dit onderzoek was het verkrijgen van inzicht in de breedte en diepte van de voormalige gracht rond kasteel Oud Herlaer en bepalen of er nog oude lagen/vullingen in de gracht aanwezig zijn. Het onderzoek is uitgevoerd omdat een sanering van de gracht is gepland. Tijdens eerder onderzoek waren reeds beperkte gegevens verzameld over de landschappelijke en archeologische context van het kasteelterrein.</p><p>Resultaten<br>Het plangebied ligt in landschappelijk opzicht in het Noorden van het Zuid-Nederlandse zandgebied en daarbinnen op de overgang naar het rivierengebied. Kasteel Oud-Herlaer ligt in een van oudsher nat gebied bestaande uit beekdalen van de Dommel en de Essche Stroom. In de omgeving van het kasteel komen vooral beekeerdgronden voor, maar het kasteel zelf lijkt op een dekzandkop te zijn gebouwd. Er zijn indirecte aanwijzingen om te veronderstellen dat Oud-Herlaer uit de 11e-12e eeuw dateert en dat het van oudsher een motteburcht betreft. Daarmee zou het één van de oudste kastelen in Zuid-Nederland zijn. Zeer waarschijnlijk liep de gracht volledig rondom het mottelichaam. De gracht heeft een breedte die uiteenloopt van ongeveer 16 tot 38 meter. Mogelijk is de gracht op een gegeven moment verplaatst en zijn in sommige proefsleuven twee grachten aangesneden. De diepte van de gracht loopt uiteen van 1,7 tot 3,1 m -Mv. De opvulling van de gracht is divers bestaat uit humeus zand, klei en veen. Het lijkt erop dat de oude lagen, onder de opvulling uit 1979, nog intact zijn. Het is echter niet duidelijk in welke mate de kasteelgracht is onderhouden en hoe oud de opvullingslagen zijn.</p><p>Advies<br>Om te bepalen hoe de geplande sanering het beste kan worden uitgevoerd en in te schatten welke kosten aan de sanering en eventueel archeologisch onderzoek verbonden zijn, is het essentieël om de gewenste breedte en diepte van de toekomstige gracht te kennen. Daarnaast is het noodzakelijk om een gedegen inzicht te hebben in de invloed van de gewenste diepte van de gracht, en gevolgen van eventuele doorstroming van oppervlaktewater tengevolge van aansluiting van de toekomstige gracht op de Dommel, op het bodemarchief. </p><p>Waardevolle archeologische resten worden in de gracht direct onder de opvulling uit 1979 verwacht, op dieptes van 0,7 tot 3,2 m -Mv. Vanuit archeologisch oogpunt worden twee voorwaarden gesteld. Ten eerste is het belangrijk om ingrepen in het archeologisch niveau te voorkomen. Ten tweede is het belangrijk om het huidige grondwaterpeil te behouden, zodat de conservering van archeologische resten niet wordt aangetast.</p><p>Indien aan deze voorwaarden voldaan kan worden, blijven archeologische resten bewaard en kunnen kosten voor archeologisch onderzoek worden voorkomen. Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt archeologisch onderzoek aanbevolen, bijvoorbeeld in de vorm van een opgraving of een archeologische begeleiding. De voorwaarden waaraan een dergelijk onderzoek moet voldoen, worden op voorhand vastgelegd in een Programma van Eisen.</p><p>Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Om deze te laten bekrachtigen in een selectiebesluit, kan contact worden opgenomen met de bevoegde overheid, de gemeente Sint-Michielsgestel.</p>