Plangebied WIS-systemen Grote Westeinde- en Oostbroekpolder te Zoeterwoude, gemeente Leidschendam-Voorburg, Zoeterwoude en Alphen aan den Rijn.

</p>
In opdracht van CLM heeft RAAP in september 2025 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied WIS-systemen Grote Westeinde- en Oostbroekpolder te Zoeterwoude in de gemeente Leidschendam-Voorburg, Zoeterwoude en Alphen aan den Rijn. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.
</p></p>
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
</p></p>
• Rond 11 m -mv ligt de top van het dekzandlandschap uit de ijstijd met een hoge maar lastig goed te lokaliseren verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen van jager-verzamelaars uit de steentijd. Dit niveau wordt door de geplande ingrepen niet geraakt.
</p></p>
• Vanaf 1 m diepte is de top van getijdenafzettingen van het Laagpakket van Wormer te verwachten, die gedurende het neolithicum bewoonbaar zijn geweest en dus mogelijk een verwachting hebben voor de aanwezigheid van resten van bewoning door sedentaire landbouwsamenlevingen. Ook dit niveau wordt door de geplande ingrepen niet geraakt.
</p></p>
• De top van het Laagpakket van Walcheren, jongere getijdenafzettingen, kan tot aan maaiveld reiken. Ook hier kunnen resten van bewoning uit de prehistorie aanwezig zijn.
</p></p>
• Aan maaiveld is in een groot deel van het plangebied de top van het Hollandveen te vinden. Doorgaans is dit veen te drassig voor bewoning, maar in de loop van de late middeleeuwen en nieuwe tijd is het ontgonnen voor de landbouw en bewoond.
</p></p>
• Historische kaarten laten zien dat deze bewoning zich vooral concentreerde langs bewoningslinten: de Westeindse weg, het Oosteinde, de Noordbuurtseweg en de Stompwijkseweg in Zoeterwoude (in het westelijk deelgebied) en de Weipoortseweg (in het oostelijke deelgebied). Deze bewoningslinten vallen, voor zover nu bebouwd, buiten de percelen waar ingrepen plaatsvinden.
</p></p>
• Historische kaarten laten daarnaast zien dat buiten de bewoningslinten een buitenplaats ’t Hoff gelegen heeft in de 17e eeuw. Begin 19e eeuw zijn dit drie erven, waaronder de huidige Teylingenhoeve. Ook deze erven vallen buiten de percelen waar ingrepen zullen plaatsvinden.
</p></p>
• Ondanks de ligging van een deel van het westelijke deelgebied in de zone van de Neue Landfront, worden in het plangebied geen resten van de inrichting van het landschap voor militaire doeleinden uit de Tweede Wereldoorlog verwacht.
</p></p>
Er zijn ons zeven Water Infiltratie Systeem projecten bekend in de omgeving van het plangebied: een pilot in de Krimpenerwaard in de gelijknamige gemeente, Polder Groot Wilnis in de gemeenten Ronde Venen en Stichtse Vecht, Zegveld in de gemeente Woerden, Blauwe-, Waterloos- & Vlietpolder in de gemeente Kaag en Braasem en polder Aarlanderveen in de gemeente Alphen aan den Rijn. Voor geen van deze projecten is archeologisch onderzoek uitgevoerd. In ieder geval voor de laatste twee bleek geen vergunning noodzakelijk, waardoor er ook geen voorwaarden vanuit de ruimtelijke ordening aan de beide projecten zijn verbonden in relatie tot de zorg voor archeologische resten in de bodem. De projecten in de Krimpenerwaard, Ronde Venen / Stichtse Vecht, Woerden en Alphen aan den Rijn waren niet bekend bij de archeologisch adviseur van de betreffende gemeente. Over de drie projecten in de gemeente Kaag en Braassem is op onze vraag nog niet gereageerd. Precedenten voor ons advies zijn dus niet gevonden.
</p></p>
Binnen het plangebied gelden twee regimes waarbinnen een archeologisch onderzoek verplicht is: ingrepen dieper dan 30 cm en groter dan 100 m2 of 1000 m2.
</p></p>
De geplande ingrepen reiken dieper dan 30 cm, maar de gegraven ingrepen bedragen met een geschatte omvang van 13,72 m2 slechts 0,0048 ‰ van het gebied waarin een WIS wordt aangelegd. Ter vergelijking: een booronderzoek met een 6 cm Edelmanboor met 10 boringen per hectare verstoort 0,0038 ‰ van de onderzochte oppervlakte.
</p></p>
De verstoring als gevolg van de drainageleidingen wordt als nihil beoordeeld. De leidingen zelf zijn 6 cm in diameter. Deze 6 cm beoordelen als een percentage van de oppervlakte van het plangebied geeft een vertekend beeld, als zou deze 6 cm een ontgraving vanaf het maaiveld zijn, wat het niet is. Overigens is zelfs in deze visie slechts sprake van 0,04% van het plangebied en 1,5% van het deel van het plangebied waarin drainage wordt aangelegd, een behoud van het bodemarchief voor 99,96%, en in de meest pessimistische visie voor 98,5%.
</p></p>
Hinder als gevolg van de aanwezigheid van drainagebuizen voor archeologisch onderzoek in de toekomst is acceptabel. In de landelijke Handreiking Archeologievriendelijk Bouwen wordt bij het onderwerp ‘paalfundering in een archeologievriendelijk bouwplan’ een afstand van 4 m tussen palen gehanteerd als acceptabel.1 Dit houdt namelijk in dat in de toekomst een graafmachine nog tussen die palen door kan en archeologisch onderzoek in de toekomst nog goed mogelijk is. Eenzelfde gedachte kan worden aangehouden voor drainagebuizen.
</p></p>
Op basis van de resultaten van dit onderzoek blijkt dat in het plangebied geen archeologische resten wezenlijk bedreigd worden. Zo er al verstoring van het bodemarchief plaatsvindt, is deze minimaal en acceptabel. Daarom wordt in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) noodzakelijk geacht.
</p></p>
Van een overweging of advies inzake de effecten van verwijdering en/of vervanging van het drainagesysteem in de toekomst is in dit advies afgezien. Verwijdering of vervanging is geen onderdeel van het voorliggende project en hier wordt dus ook geen vergunning voor aangevraagd. De aard noch het tijdstip van een dergelijke ingreep is niet bekend en de vraag zelfs is of een dergelijke ingreep in de toekomst wel plaatsvindt.
</p></p>
Onderdeel van het project is monitoring van de grondwaterstanden. Wellicht is het wel aan te bevelen om de resultaten van deze metingen – inclusief een eventuele nulmeting – te delen met het bevoegd gezag.
</p></p>
Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).
</p></p>
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Leidschendam-Voorburg, Zoeterwoude en Alphen aan den Rijn, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.
</p>