อำนาจชี้ขาดข้อเรียกร้องแย้งของคณะอนุญาโตตุลาการทางการลงทุนระหว่างประเทศ: การตีความและปรับใช้ข้อ 46 แห่งอนุสัญญาว่าด้วยการระงับข้อพิพาททางการลงทุนระหว่างรัฐกับคนชาติของรัฐอื่น ค.ศ. 1965

ข้อเรียกร้องแย้งเป็นหนึ่งในหนทางการใช้สิทธิเรียกร้องของผู้ถูกร้องหรือรัฐผู้รับการลงทุนในข้อพิพาททางการลงทุนระหว่างประเทศ เพื่อเรียกร้องค่าเสียหายหรือหักกลบลบหนี้กับข้อเรียกร้องของผู้ร้องหรือนักลงทุน โดยอำนาจชี้ขาดข้อเรียกร้องแย้งของคณะอนุญาโตตุลาการทางการลงทุนระหว่างประเทศนั้นถูกรับรองไว้อย่างชัดเจนในข้อ 46 แห่งอนุสัญญาว่าด้วยการระงับข้อพิพาททางการลงทุนระหว่างรัฐกับคนชาติของรัฐอื่น ค.ศ. 1965 (Convention on the Settlement of Investment Disputes between States and Nationals of Other States of 1965 หรือ ICSID Convention) ซึ่งกำหนดให้ 1) ข้อเรียกร้องแย้งต้องอยู่ภายในขอบเขตความยินยอมของคู่พิพาทซึ่งตกลงกำหนดข้อพิพาทที่คณะอนุญาโตตุลาการมีอำนาจชี้ขาด และ 2) ข้อเรียกร้องแย้งต้องมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับสาระสำคัญของข้อพิพาท จากการศึกษาพบว่า 1) ในส่วนเงื่อนไขความยินยอมของคู่พิพาท หากคู่พิพาทกำหนดความยินยอมให้คณะอนุญาโตตุลาการมีอำนาจชี้ขาดครอบคลุมประเด็นพิพาทตามข้อเรียกร้องแย้งอย่างชัดแจ้งหรือครอบคลุมข้อพิพาทซึ่งเกี่ยวกับการลงทุน ย่อมทำให้ข้อเรียกร้องแย้งอยู่ภายในขอบความยินยอมของคู่พิพาท ในทางกลับกัน หากความยินยอมของคู่พิพาทจำกัดให้คณะอนุญาโตตุลาการมีอำนาจชี้ขาดเพียงข้อพิพาทตามพันธกรณีในสนธิสัญญาการลงทุนหรือข้อเรียกร้องของนักลงทุนเท่านั้น ย่อมทำให้ข้อเรียกร้องแย้งไม่อยู่ภายในความยินยอมของคู่พิพาท และ 2) ในส่วนเงื่อนไขความเกี่ยวข้องโดยตรงกับสาระสำคัญของข้อพิพาท หากข้อเรียกร้องแย้งมีความเชื่อมโยงทางข้อเท็จจริงและทางกฎหมายกับข้อเรียกร้อง ย่อมมีแนวโน้มทำให้คณะอนุญาโตตุลาการเห็นว่าข้อเรียกร้องแย้งมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับสาระสำคัญของข้อพิพาท อย่างไรก็ดี ทั้งเงื่อนไขความยินยอมของคู่พิพาทและเงื่อนไขความเกี่ยวข้องโดยตรงกับสาระสำคัญของข้อพิพาทกลับเป็นอุปสรรคสำคัญที่จำกัดมิให้คณะอนุญาโตตุลาการทางการลงทุนระหว่างประเทศมีอำนาจชี้ขาดข้อเรียกร้องแย้งดังนั้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้เสนอแนะแนวทางในการร่างหรือแก้ไขสนธิสัญญาการลงทุน แนวทางการกำหนดความยินยอมของคู่พิพาทให้ชัดเจนในเอกสารฉบับอื่น แนวทางการยอมรับความยินยอมของคู่พิพาทที่ไม่ปรากฏชัดเจน แนวทางการยื่นข้อเรียกร้องแย้งที่เหมาะสม แนวทางการค้นหาความเกี่ยวข้องโดยตรงกับสาระสำคัญของข้อพิพาทผ่านสาระของข้อเรียกร้อง และความเป็นไปได้ในการยื่นข้อเรียกร้องแย้งของประเทศไทยในข้อพิพาททางการลงทุนระหว่างประเทศ