Bureauonderzoek Dordsestraat te Emmen (gemeente Emmen)

<p>In december 2023 en februari en april 2024 is in opdracht van gemeente Emmen door Antea
Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor de Dordsestraat in Emmen
(gemeente Emmen). Aanleiding voor het onderzoek zijn de rioleringswerkzaamheden in het
plangebied. Het plangebied valt in de bebouwde kom van Emmen, in de wijk Bargemeer. Het
loopt over de Dordsestraat, Buitenweg, Dordsedwarsstraat, Prins Hendrikweg, Wilhelminastraat,
Ermerweg, Noordbargerstraat, Emmalaan en de Eerste Bokslootweg. Het plangebied loopt
voornamelijk langs wegbermen en over wegen. Voor een klein deel loopt het plangebied door
onbebouwde stukken land. De ontgravingsdiepte van de werkzaamheden ten behoeve van de
ontwikkeling is nog onbekend, maar er verwacht wordt dat dit minimaal 1 m-mv zal betreffen. </p><p>
Het plangebied ligt in de archeoregio Drents Zandgebied op de Hondsrug. Dit gebied werd
gevormd in de ijstijden, waarin dit deel van Nederland, met uitzondering van de laatste ijstijd,
bedekt werd door een dikke ijskap. Door de druk van deze ijskap op de bodem en de
snelstromende smeltwaterrivieren ontstonden megaflutes, hooggelegen parallelle ruggen, met
daartussenin laagtes. Tijdens de laatste ijstijd werd de regio door de koude, droge
omstandigheden bedekt met een laag dekzand. Het klimaat warmde in het Holoceen steeds meer
op, waardoor er meer vegetatie kon ontstaan. In de beekdalen ontwikkelde veengronden. Het
veen groeide zo aan, dat ook de hooggelegen ruggen bedekt werden met veen. In de omgeving
van Emmen ontstond zo rond 500 voor Christus het Bourtangermoeras. Het is waarschijnlijk dat
het voormalige Bargermeer ook ontstond door de vernatting van het landschap. In 19e eeuw
verdween het Bargermeer als resultaat van ontginning en werd het ingepolderd om boekweit en
vlas te kunnen verbouwen. </p><p>
De Hondsrug en omstreken waren al aantrekkelijk voor de Neanderthaler, maar ook voor de
modene mens ten tijde van de laatste ijstijd. De eerste boeren in de regio waren mensen van de
Westgroep van de Trechterbekercultuur, die vooral bekend zijn om de hunebedden. In Emmen
zijn er een aantal van deze hunebedden gevonden. . Vanaf de ijzertijd is bekend dat boeren op de
Hondsrug celtic fields aanlegden. Dit zijn akkercomplexen in de vorm van een schaakbord. Akkers
werden van elkaar gescheiden middels lage walletjes. Ook veranderde de grafcultuur van
hunebedden naar grafheuvels en cremeren. Na de Romeinse Tijd ontvolkte noord Nederland tot
de komst van de Saksen vanuit het oosten en de Angelsaksen vanuit het noorden. De Saksen
vestigden zich op open plekken in bossen waar het vee kon grazen, een zogeheten loo. </p><p>
Plaatsnamen kunnen hier nog naar refereren, zoals Angelsloo, dat nu een wijk in Emmen. Uit
deze loo-nederzettingen ontstonden de latere es-dorpen. Emmen is één van zulke es-dorpen,
waarvan de naam als eerste in 1139 wordt genoemd. Uit de geschiedenis is bekend dat Emmen
werd platgebrand door de bisschop Wildebrand van Oldenburg naar aanleiding van de Slag bij
Ane van 1227 tussen de bisschoppen van Utrecht en de burggraaf van Coevorden. Het duurde tot
de 19e eeuw voordat de eerste mensen zich vestigden op de veengebieden rondom Emmen en
langs het Bargermeer. </p><p>
Tussen 1855 en 1861 werd het Oranjekanaal aangelegd, dat ten westen van het plangebied
loopt. Dit kanaal werd ook verbonden met het Bargermeer, waardoor het meer leeg liep en
droogviel. Het resultaat was dat er een groot stuk landbouwgrond vrijkwam. Door de
woningnood werd er in 1948 besloten woningen te bouwen op het voormalige Bargermeer. Het
gebied ontwikkelde zich tot een bedrijventerrein. Op historische kaarten is te zien dat het
plangebied qua woningen en wegen in de jaren 60 en 70 erg wordt uitgebreid. In de jaren 90
worden enkele gebouwen aan de zuidzijde van de Dordsestraat gesloopt. Van de jaren 90 tot nu </p><p>
Blad 2 van 40 </p><p>
Antea Group Archeologie 2023/317 </p><p>
Bureauonderzoek </p><p>
projectnummer 0480084.100 </p><p>
17 april 2024 revisie 02 </p><p>
Gemeente Emmen
zijn er in het plangebied weinig tot geen wijzigingen geweest aan de ligging van gebouwen en
infrastructuur in het plangebied. </p><p>
Uit de verzamelde gegevens uit Archis is gebleken dat er een veelheid aan onderzoeken is
gedaan. In het onderzoeksgebied kan mogelijk een esdek en ontwikkelde podzolbodem aanwezig
zijn, maar het is ook mogelijk dat de bodem tot minimaal 1 m verstoord is. Dit heeft onder
andere te maken met de tijd waarin het plangebied een akkerland was dat continu werd
geploegd. Ook dor de aanleg van de wegen en kabels en leidingen kan de bodem reeds verstoord
zijn geraakt. </p><p>
In het advies hieronder wordt per aard en omvang van de ingreep ingegaan op de noodzaak van
archeologisch vervolgonderzoek. </p><p>
De nieuwe rijbanen
De nieuwe rijbanen, fietspaden en voetpaden liggen alle in nagenoeg dezelfde tracés als de
huidige – dit betreft allemaal geroerde grond. Antea Group adviseert geen aanvullend
archeologisch onderzoek te laten uitvoeren, archeologische resten en sporen zijn reeds
verstoord. Dit geldt niet voor de nieuwe fietsstraat aan de Noordbargerlaan. Hier is door het
bevoegd gezag in een eerder stadium aangegeven boringen te plaatsen gezien de waarde
archeologie die hier geldt. </p><p>
De nieuwe riolering </p><p>
De nieuwe riolering die onder de rijbanen komt te liggen, komt voor alles dieper dan 1,20 meter
onder maaiveld in mogelijk ongeroerde grond. Alles daarboven is verstoord met de aanleg van de
rijbanen. De nieuwe riolering die onder de bermen komt te liggen, komt in mogelijk ongeroerde
grond. Antea Group adviseert een vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een
verkennend booronderzoek tot maximaal de verstoringsdiepte die de aanleg van de nieuwe
riolering met zich meebrengt. Dit verkennend booronderzoek dient om inzicht te geven in de
bodemopbouw en eventuele verstoringen. Afhankelijk van de resultaten kan de bevoegde
overheid besluiten dat archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk is. Dit geldt alleen voor die
bermen die niet eerder geroerd zijn. </p><p>
Groen </p><p>
De nieuwe bomen, hagen en beplanting komen grotendeels in huidige zij- en middenbermen –
dit is mogelijk ongeroerde grond is. Voor bomen wordt 1,00 meter ontgraven en voor hagen en
beplanting 0,40 meter. Gezien de verwachting periode paleolithicum tot en met vroege
middeleeuwen en voor de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd die geldt voor het
plangebied, adviseert Antea Group een archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm
van een verkennend booronderzoek. Dit verkennend booronderzoek dient om inzicht te geven in
de bodemopbouw en eventuele verstoringen.
De nieuwe grasbermen komen ook in mogelijk ongeroerde grond, maar de grond wordt tot
maximaal 0,20 meter onder maaiveld geroerd. Dit is niet relevant voor archeologie gezien het
bestemmingsplan. Voor de grasbermen hoeft dan ook geen vervolgonderzoek uitgevoerd te
worden. </p><p>
Kabels en leidingen </p><p>
In de huidige bermen ligt ook het nodige aan kabels en leidingen. Deze stroken zijn geroerd tot
een diepte van 0,80 tot 1,20 meter, afhankelijk van de discipline. Antea Group adviseert geen
aanvullend archeologisch onderzoek te laten uitvoeren, archeologische resten en sporen zijn
reeds verstoord. </p><p>
Omdat er een hoge en middelhoge kans is op het aantreffen van archeologische resten binnen
het plangebied, adviseert Antea Group om binnen het plangebied een inventariserend
veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase, uit te voeren op de locaties waar de nieuwe
riolering en het groen gepland zijn. </p>