การประกอบสร้างความหมายความเป็นครอบครัวในนวนิยายไทย

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการประกอบสร้างความหมายความเป็นครอบครัวในนวนิยายไทย โดยเลือกศึกษานวนิยายที่ประพันธ์โดยนักเขียนไทยและมีเนื้อหาสะท้อนถึงความเป็นครอบครัวทั้งแบบใกล้เคียงความจริงและไกลจากความเป็นจริง ได้แก่ นวนิยายแนวสะท้อนความเป็นครอบครัว นวนิยายแนวสะท้อนสังคม และนวนิยายแนวพาฝัน รวมถึงเป็นนวนิยายที่ได้รับความนิยมและได้รับการคัดเลือกมาสร้างเป็นละครโทรทัศน์ในช่วง 10 ปี (พ.ศ. 2557 - พ.ศ. 2566) ทั้งนี้นวนิยายที่จะนำมาศึกษาในครั้งนี้มีจำนวน 6 เรื่อง ได้แก่ วงศาคณาญาติ ดวงใจพิสุทธิ์ เลื่อมสลับลาย กรงกรรม นางอาย และมาตาลดา โดยผลการวิจัยด้านโครงเรื่องพบว่าโครงเรื่องของนวนิยายไทยเกี่ยวกับความเป็นครอบครัวมี 2 รูปแบบคือโครงเรื่องแบบครอบครัวตามอุดมคติซึ่งพบใน 3 ลักษณะ ได้แก่ ครอบครัวสุขสันต์ที่ทำหน้าที่ร่วมกับสถาบันอื่น ครอบครัวที่มีปัญหาสู่ครอบครัวสุขสันต์ และครอบครัวไม่ว่ารูปแบบไหนต้องมีความรักความอบอุ่น อีกรูปแบบคือโครงเรื่องแบบครอบครัวที่ต่อรองกับอุดมการณ์หลัก ซึ่งโครงเรื่องลักษณะนี้ยังคงแสดงให้เห็นว่าถึงแม้ครอบครัวจะมีความหลากหลาย แต่ครอบครัวจะต้องมีความรัก ความอบอุ่นและการดูแลซึ่งกันและกัน สำหรับผลการวิจัยด้านแก่นเรื่องพบว่านวนิยายทั้ง 6 เรื่อง มีแก่นเรื่องเกี่ยวกับความเป็นครอบครัวใน 2 ลักษณะ ได้แก่ สถาบันครอบครัวทำหน้าที่ร่วมกับสถาบันอื่นในการขัดเกลาสมาชิกของครอบครัว และความรักความอบอุ่นและความเข้าใจสำคัญที่สุดต่อความเป็นครอบครัว สำหรับผลการศึกษาการประกอบสร้างความหมายความเป็นครอบครัวผ่านคุณลักษณะครอบครัวของตัวละครในด้านรูปแบบของครอบครัวตามขนาดพบทั้งครอบครัวเดี่ยว ครอบครัวขยาย และครอบครัวซ้อน โดยพบครอบครัวเดี่ยวเป็นรูปแบบที่พบมากที่สุด ขณะที่ผลการศึกษาด้านเพศสภาพครอบครัวพบว่าส่วนใหญ่เป็นครอบครัวคู่รักต่างเพศ โดยมีเพียงครอบครัวเดียวที่เป็นครอบครัวเพศทางเลือก ในด้านความสมบูรณ์ของครอบครัวพบว่าปรากฎใน 3 ลักษณะ คือครอบครัวที่สมบูรณ์ ครอบครัวที่ไม่สมบูรณ์ และจากครอบครัวสมบูรณ์ไปสู่ครอบครัวที่ไม่สมบูรณ์ โดยปรากฎภาพของครอบครัวที่สมบูรณ์ที่ประกอบด้วยพ่อแม่และลูกมากที่สุด ในด้านการปฏิบัติตามบทบาทหน้าที่ของครอบครัวที่ปรากฎในนวนิยายไทยพบทั้งการปฏิบัติตามบทบาทหน้าที่และการไม่ปฏิบัติตามบทบาทหน้าที่ของครอบครัว โดยพบการปฏิบัติมากกว่าการไม่ปฏิบัติตามบทบาทหน้าที่ และบทบาทที่พบมากที่สุด ได้แก่ การให้ความรักและดูแลซึ่งกันและกัน การประกอบอาชีพหาเลี้ยงตนเองและครอบครัว นอกจากนี้ผลการศึกษาในด้าน บรรยากาศของครอบครัว และสัมพันธภาพและความสัมพันธ์ในครอบครัวที่พบในนวนิยายไทยนั้นพบบรรยากาศในเชิงบวกมากกว่าเชิงลบ โดยเป็นบรรยากาศในเรื่องของความอบอุ่นสบายใจมากที่สุด ขณะที่สัมพันธภาพและความสัมพันธ์ในครอบครัวพบว่านวนิยายไทยมุ่งเน้นให้ความสำคัญกับการมีความรักให้แก่กัน และร่วมมือร่วมใจช่วยเหลือเกื้อกูลกัน สำหรับผลการศึกษาถึงอุดมการณ์พบว่านวนิยายไทยยังคงธำรงรักษาภาพความเป็นครอบครัว อย่างสอดคล้องต่ออุดมการณ์ความเป็นครอบครัว โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเน้นย้ำถึงการดูแลและเลี้ยงดูสมาชิกในครอบครัว การที่ครอบครัวต้องมีความรักความผูกพัน ขณะเดียวกันก็มีการสอดแทรกถึงการใช้อำนาจหรือความเป็นใหญ่ในครอบครัว