ข้อจำกัดสิทธิและเสรีภาพของพระภิกษุในระบบกฎหมายไทย

พระภิกษุในประเทศไทยเป็นผู้เผยแผ่คำสอนของพระพุทธเจ้าซึ่งต้องปฏิบัติอยู่ในกรอบสมณสารูปตามหลักพระธรรมวินัยเพื่อพุทธศาสนิกชนให้ความเคารพ ไม่สามารถปฏิบัติกิจเช่นเดียวกันกับฆราวาสได้ทุกประการ และยังคงต้องปฏิบัติตามกฎหมายบ้านเมืองเช่นกับพลเมืองอื่นๆ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ อย่างไรก็ตาม หากมีกฎหมายบ้านเมืองฉบับใดฉบับหนึ่งบัญญัติห้ามพระภิกษุไว้ แต่ไม่ปรากฏหลักพระธรรมวินัยบัญญัติห้ามพระภิกษุไว้ จึงเป็นปัญหาว่ากฎหมายบ้านเมืองที่บัญญัติห้ามไว้เช่นนั้นเป็นการจำกัดสิทธิและเสรีภาพอันเหมาะสมแล้วหรือไม่ หรือเป็นการจำกัดสิทธิและเสรีภาพเกินความจำเป็นหรือไม่ จากการศึกษาเบื้องต้นพบว่า รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกฉบับที่ผ่านมามีบทบัญญัติให้พระภิกษุไม่มีสิทธิเลือกตั้งเสมอ ทำให้พระภิกษุไม่มีสิทธิประเภทอื่น ๆ ตามมา เช่น สิทธิในการลงประชามติ สิทธิในการเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมายหรือแก้กฎหมาย ไม่เพียงเท่านี้ ยังมีพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ.2505 กำหนดให้เจ้าหน้าที่ราชอาณาจักรสละสมณเพศพระภิกษุผู้ถูกกล่าวหาในคดีอาญาได้ และกำหนดให้องค์กรคณะสงฆ์ คือ “มหาเถรสมาคม” ออกกฎ มติ ระเบียบ คำสั่ง ต่าง ๆ มาบังคับใช้กับพระภิกษุ ทำให้เกิดการจำกัดสิทธิภายในคณะสงฆ์มากยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ ปรากฏว่ากฎหมายเหล่านั้นบางฉบับไม่สอดคล้องกับหลักสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน บางฉบับไม่สอดคล้องกับหลักการการจำกัดสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ และบางฉบับไม่สอดคล้องกับหลักพระธรรมวินัยของสงฆ์ หรือเกินเลยจากที่หลักพระธรรมวินัยกำหนดไว้ดังนั้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ จึงมุ่งพิจารณาว่ากฎหมายที่ตราขึ้นมาเพื่อจำกัดสิทธิและเสรีภาพนั้นเป็นไปสอดคล้องตามหลักสิทธิมนุษยชน รัฐธรรมนูญ กฎหมายบ้านเมือง และหลักพระธรรมวินัยหรือไม่ มีผลสัมพันธ์กันอย่างไร และได้ศึกษาเปรียบเทียบกับพระภิกษุในประเทศพม่า และประเทศศรีลังกา ซึ่งเป็นพุทธศาสนาเถรวาทเช่นกับพระภิกษุในประเทศไทย เพื่อนำมาเป็นแนวทางแก้ไขกฎหมายให้เหมาะสมกับพระภิกษุในสังคมไทยต่อไป